ئاغرىق كۆرۈلۈش نىسبىتى ئاياللاردا تېخىمۇ يۇقىرى بولۇپ، 55 ياشتىن بۇرۇن ئەڭ تېز سۈرئەتتە ئاشىدۇ

مەنبە: ھېلتلايىن
«نېيچېر مېدىتسىن» (Nature Medicine) ژۇرنىلىدا 5-ئۆكتەبىر ئېلان قىلىنغان بىر تۈرلۈك چوڭ تىپتىكى يەر شارى خاراكتېرلىك تەتقىقاتقا ئاساسلانغاندا ئاياللار بەدەننىڭ ئوخشىمىغان قىسىملىرىدىكى ئاغرىق نىسبىتى جەھەتتە ئەرلەرگە قارىغاندا تېخىمۇ يۇقىرى نىسبەتنى ئىگىلەيدىكەن.
6 مىليوندىن ئارتۇق كىشىنى ئۆز ئىچىگە ئالغان بۇ ئانالىزدا يەنە ئاغرىق نىسبىتىنىڭ ئادەتتە ياشنىڭ چوڭىيىشىغا ئەگىشىپ ئېشىپ بارىدىغانلىقى، بولۇپمۇ 55 ياشتىن بۇرۇن ئەڭ تېز سۈرئەتتە ئۆسىدىغانلىقى بايقالغان.
بۇ بايقاشلار ئاغرىقنىڭ كۆپ كۆرۈلىدىغان سەۋەبلىرى بولغان بەل ئاغرىقى، بويۇن ئاغرىقى ۋە سۆڭەك بوغۇم ياللۇغىنىڭ 2050-يىلىغا بارغاندا پۈتۈن دۇنيادا تېخىمۇ كەڭ تارقىلىدىغانلىقى مۆلچەرلىنىۋاتقان بىر پەيتتە ئوتتۇرىغا چىققان.
ئاغرىق، بولۇپمۇ بەل ئاغرىقى پۈتۈن دۇنيادىكى مېيىپلىكنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدىغان ئاساسلىق سەۋەب ھېسابلىنىدۇ. ئەمما تەتقىقاتچىلار ئۆز-ئۆزىدىن مەلۇم قىلغان ئاغرىقنىڭ پۈتكۈل ھايات جەريانىدا ۋە دۇنيانىڭ ئوخشىمىغان رايونلىرىدا قانداق ئۆزگىرىدىغانلىقىنى تەكشۈرۈش ئۈچۈن قېلىپلاشقان بىر ئۇسۇلغا ئېرىشەلمەي كېلىۋاتقان ئىدى.
بۇ يېڭى تەتقىقات ئۆز-ئۆزىدىن مەلۇم قىلغان ئاغرىقنى قېلىپلاشقان ئۇسۇلدا تەكشۈرۈش جەھەتتە نۆۋەتتە ئېلىپ بېرىلغان ئەڭ كەڭ كۆلەملىك تىرىشچانلىقلارنىڭ بىرىدۇر.
تەتقىقاتچىلار 1990-يىلىدىن 2025-يىلىغىچە بولغان ئارىلىقتىكى 118 دۆلەتتىن كەلگەن 6 مىليون 125 مىڭ 459 كىشىنىڭ سانلىق مەلۇماتىنى ئانالىز قىلغان. قاتناشقۇچىلارنىڭ يېشى 5 ياشتىن 100 ياشتىن يۇقىرىلارغىچە بولۇپ، ئۇلارنىڭ %55ى ئاياللار بولغان.
ئۇلار بەدەننىڭ 11 ئورنىدىكى ئاغرىققا ئالاقىدار ئۆز-ئۆزىدىن مەلۇم قىلغان سانلىق مەلۇماتلارنى ئىشلەتكەن:
تەتقىقاتچىلار ئاياللارنىڭ 11 ئورۇننىڭ ھەممىسىدە ئەرلەرگە قارىغاندا ئىزچىل تۈردە يۇقىرى ئاغرىق نىسبىتىنى مەلۇم قىلغانلىقىنى بايقىغان.
ئاياللار بىلەن ئەرلەر ئوتتۇرىسىدىكى ئەڭ چوڭ پەرقلەر يۈز ئاغرىقى، باش ئاغرىقى ھەمدە ئاشقازان ياكى قورساق ئاغرىقىدا كۆرۈلگەن.
ئاغرىق نىسبىتى يەنە 55 ياشتىن بۇرۇن، بولۇپمۇ يوتا، بەل ۋە تىز قاتارلىق مۇسكۇل-سۆڭەك قىسىملىرىدا ئەڭ تېز سۈرئەتتە ئاشقان.
تەتقىقاتچىلار ئاغرىق نىسبىتىنىڭ بەدەن رايونلىرىغا ئاساسەن كۆرۈنەرلىك پەرقلىنىدىغانلىقىنى ۋە ياشقا قاراپ ئوخشىمايدىغانلىقىنى بايقىغان.
بەل ئاغرىقى ئەڭ كۆپ مەلۇم قىلىنغان بولۇپ، قاتناشقۇچىلارنىڭ %40ىگە تەسىر كۆرسەتكەن، يۈز ئاغرىقى بولسا %2 بىلەن كەم دېگەندە كۆرۈلگەن.
بۇ تەتقىقاتقا قاتناشمىغان، لوس-ئانژېلېستىكى سېدارس-سىناي (Cedars-Sinai) ئومۇرتقا مەركىزىنىڭ مۇدىرى، تېببىي پەنلەر دوكتورى، سۆڭەك كېسەللىكلىرى ئومۇرتقا تاشقى كېسەللىكلەر مۇتەخەسسىسى نېل ئاناند بەل ئاغرىقىنىڭ يۇقىرى بولۇشىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدىغان بەزى ئامىللارنى چۈشەندۈرۈپ ئۆتكەن.
ئۇ مۇنداق دېگەن: «بىزنىڭ زامانىۋى تۇرمۇش ئۇسۇلىمىز ئۇزۇن ۋاقىت ئولتۇرۇش، جىسمانىي ھەرىكەتنىڭ ئازىيىشى ھەمدە تېلېفون، پىلانشېت ۋە كومپيۇتېرلارغا تۆۋەن قاراپ تۇرۇش ۋاقتىنىڭ كۆپىيىشىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ، بۇلارنىڭ ھەممىسى قىياپەتنىڭ بۇزۇلۇشىنى ۋە ئومۇرتقىغا چۈشىدىغان بېسىمنىڭ ئېشىشىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ.»
ئاناند يەنە مۇنداق دەپ قوشۇمچە قىلغان: «بىز قېرىغاندا ئومۇرتقا ئارىلىق تەخسىلىرى تەبىئىي ھالدا نەملىكىنى ۋە ئېلاستىكىلىقىنى يوقىتىدۇ، بۇ ئۇلارنى ئاسانلا يىرىكلىشىش، كۆپۈش ۋە تاشقىرىغا چىقىپ قېلىشقا ئاسان پۇرسەت يارىتىپ بېرىدۇ. زىيادە ئېغىرلىق ۋە تاماكا چېكىشمۇ بۇ جەرياننى تېزلىتىۋېتىدۇ.»
تەتقىقاتچىلار بەدەننىڭ يەككە ئورۇنلىرىدىكى ئاغرىقتىن باشقا يەنە بەدەندىكى ھەر قانداق ئاغرىق، يۇقىرى سىجىللىقتىكى ئاغرىق ۋە ئومۇملاشقان ئاغرىقتىن ئىبارەت ئۈچ خىل تېخىمۇ كەڭ كۆلەملىك ئۆلچەمنى تەكشۈرگەن.
بەدەندىكى ھەر قانداق ئاغرىق — ھەر قانداق ئورۇندا مەلۇم قىلىنغان ئاغرىق دەپ بېكىتىلگەن. يۇقىرى سىجىللىقتىكى ئاغرىق — 0 دىن 10 غىچە بولغان دەرىجە بويىچە ئوتتۇرىچە 7 ياكى ئۇنىڭدىن يۇقىرى بولغان ئاغرىق دەپ بېكىتىلگەن. ئومۇملاشقان ئاغرىق بولسا 2016-يىللىق تالا مۇسكۇل ئاغرىقى (fibromyalgia) بوشلۇق ئۆلچىمىگە ئاساسەن بەدەننىڭ 5 رايونىنىڭ 4 يدە كۆرۈلگەن ئاغرىق دەپ بېكىتىلگەن.
بەدەندىكى ھەر قانداق ئاغرىقنىڭ كۆرۈلۈش نىسبىتى پۈتكۈل ھايات جەريانىدا ئۈزلۈكسىز ئېشىپ بارغان بولۇپ، 5 ياشتا تەخمىنەن %30 ئەتراپىدا بولسا، 100 ياش ۋە ئۇنىڭدىن يۇقىرى كىشىلەر ئارىسىدا %70 كە يەتكەن. ئاغرىققا ئالاقىدار بارلىق ئۈچ خىل ئۆلچەمدە ئاياللارنىڭ نىسبىتى ئەرلەرگە قارىغاندا ئىزچىل تۈردە يۇقىرى بولغان.
بەدەننىڭ ھەر قانداق قىسمىدىكى ئاغرىق ياشنىڭ چوڭىيىشىغا ئەگىشىپ كۆپەيسىمۇ، ئەمما يۇقىرى سىجىللىقتىكى ۋە ئومۇملاشقان ئاغرىقلار ئوتتۇرا ياشتىن ياشانغانغىچە بولغان مەزگىلدە يۇقىرى پەللىگە چىقىپ، ئاندىن تۆۋەنلەيدۇ.
يۇقىرى سىجىللىقتىكى ئاغرىق 50 ياش ئەتراپىدا يۇقىرى پەللىگە چىققان بولسا، ئومۇملاشقان ئاغرىق 70 ياش ئەتراپىدا يۇقىرى پەللىگە چىققان.
بۇ خىل ئوخشىمىغان نۇسخىلار پۈتۈن ھايات مۇساپىسىدە ئالدىنى ئېلىش ۋە ئاغرىقنى باشقۇرۇش تىرىشچانلىقلىرىنىڭ قاچان ئەڭ پايدىلىق بولىدىغانلىقىنى بېكىتىشكە ياردەم بېرىشى مۇمكىن.
لوس ئانجېلېس شەھىرىدىكى سېدارس-سىناي سۆڭەك ۋە تەنھەرىكەت تېببىي مەركىزىدىكى تەنھەرىكەت نېرۋا كېسەللىكلىرى ۋە ئاغرىق تېبابىتى مەركىزىنىڭ قۇرغۇچى مۇدىرى، تېببىي پەنلەر دوكتورى، تەنھەرىكەت نېرۋا كېسەللىكلىرى مۇتەخەسسىسى ۋېرنون ۋىللىيامىس مەزكۇر تەتقىقاتقا قاتناشمىغان بولسىمۇ، ئۇ خەلسلاين تورىغا ئاغرىقنىڭ دوكتور تەرىپىدىن تەكشۈرۈلۈشى زۆرۈر بولغان بىر قانچە سىگناللارنى چۈشەندۈردى.
ۋېرنون ۋىللىيامىس «كىشىلەر ئۆزىنى پەقەت ئاغرىق بىلەن ياشاشقا مەجبۇر دەپ ھېس قىلماسلىقى كېرەك. مەن ئالاھىدە تەۋسىيە قىلىمەنكى، ئەگەر ئاغرىق ئۇزاق داۋاملاشسا، ئۇيقۇ ياكى كۈندىلىك پائالىيەتلەرگە دەخلى قىلسا، چېنىقىش ياكى بەدەن ئىقتىدارىنى چەكلىسە، ياكى ئۇيۇشۇش، ئاچچىق سىقىراش ياكى ماجالسىزلىق قاتارلىق ئالامەتلەر بىلەن بىللە كۆرۈلسە، چوقۇم دوكتور بىلەن مەسلىھەتلىشىش كېرەك» دېدى.
ئۇ يەنە «داۋاملىشىۋاتقان ئاغرىقنىڭ تۈپ سەۋەبىنى ئېنىقلاش ۋە مۇۋاپىق داۋالاش پىلانىنى تۈزۈش ئۈچۈن تەكشۈرتۈشكە ئەرزىيدۇ» دەپ تەكىتلىدى.
تەتقىقاتچىلار تاماكا چېكىش، سېمىزلىك ۋە ئائىلە كىرىمىنىڭ تۆۋەن بولۇشى قاتارلىق ئامىللارنىڭ بىرلىكتە دۇنيا مىقياسىدىكى بەدەننىڭ بارلىق قىسىملىرىدىكى ئاغرىق يۈكىنىڭ %18.3 نى تەشكىل قىلىدىغانلىقىنى بايقىدى.
نۆۋەتتە تاماكا چېكىۋاتقان كىشىلەردە ئۆسمۈرلۈك دەۋرىدىن باشلاپ 65 ياشقىچە بولغان ئارىلىقتا بەدەننىڭ ھەر قايسى قىسىملىرىدا ئاغرىق كۆرۈلۈش نىسبىتى ئازراق بولسىمۇ، ئەمما ئىزچىل يۇقىرى بولغان. بۇنىڭ ئىچىدە ئەڭ كۈچلۈك باغلىنىش يۈز قىسمى ئاغرىقىدا كۆرۈلگەن.
سېمىزلىك ياشلىق دەۋرىنىڭ بېشىدىن باشلاپ ئاغرىق بىلەن بارغانسېرى زىچ باغلىنىشلىق بولغان، بولۇپمۇ تىز، يانپاش، پۇت ۋە پۇت بوغۇملىرى قاتارلىق ئېغىرلىق كۆتۈرىدىغان بوغۇملاردا بۇ خىل باغلىنىش تېخىمۇ كۈچلۈك بولغان.
ئائىلە كىرىمىنىڭ تۆۋەن بولۇشىمۇ ياشلىق دەۋرىنىڭ بېشىدىن باشلاپ بەدەننىڭ بارلىق قىسىملىرىدا ئاغرىق كۆرۈلۈش نىسبىتىنىڭ يۇقىرى بولۇشى بىلەن مۇناسىۋەتلىك بولغان. ئەڭ كۈچلۈك باغلىنىش كۆكرەك ئاغرىقىدا كۆرۈلگەن.
ئائىلە كىرىمى ئەڭ تۆۋەن كىشىلەرنىڭ كۆكرەك ئاغرىقىنى مەلۇم قىلىش ئېھتىماللىقى كىرىمى ئەڭ يۇقىرى كىشىلەرگە قارىغاندا ئىككى ھەسسىدىن كۆپ بولغان. بۇ پەرق ئوتتۇرا ياش مەزگىلىدە ئەڭ چوڭ بولغان بولۇپ، ياشانغاندا سەل تارايغان.
ۋېرنون ۋىللىيامىس ئاغرىقنى باشقۇرۇشتا دورا بىلەن داۋالاشنىڭ بىردىنبىر تاللاش ئەمەسلىكىنى ئەسكەرتتى.
ئۇ سۆزىدە «دائىملىق، مۇۋاپىق سۈرئەتتىكى چېنىقىش مېڭىنىڭ ئاغرىقنى ھېس قىلىش ئۇسۇلىنى ئۆزگەرتىشكە ياردەم بېرىدۇ، شۇنىڭ بىلەن بىرگە زېھىننى مەركەزلەشتۈرۈش، نەپەسلىنىش مەشقى، يېتەرلىك ئۇيقۇ ۋە باشقا ھەرىكەت ئىستراتېگىيەلىرى نېرۋا سىستېمىسىنىڭ ئاغرىق ئىنكاسىنى تېخىمۇ ياخشى تەڭشىشىگە ياردەم بېرەلەيدۇ. دورا لازىم بولغاندا، مەن بىمارلارنىڭ ئەتراپلىق داۋالاش ئۇسۇلىنىڭ بىر قىسمى سۈپىتىدە دوكتورى بىلەن ئوپىئوئىدسىز ۋە دورا خاراكتېرلىك بولمىغان تاللاشلار ئۈستىدە مۇنازىرە قىلىشىغا ئىلھام بېرىمەن» دېدى.
ئاناند يەنە مۇنداق دېگەنلەرنى سۆزلىرىگە ئىلاۋە قىلدى: «ئەڭ ياخشى ئىستراتېگىيە يەنىلا ئالدىنى ئېلىش ۋە بەدەن ئىقتىدارىنى ساقلاشتۇر: ساغلام بەدەن ئېغىرلىقىنى ساقلاش، بوغۇملارنى تىرەيدىغان مۇسكۇللارنى كۈچەيتىش ۋە تاماكا چېكىشتىن ساقلىنىش قاتارلىقلارنىڭ ھەممىسى سكېلېت-مۇسكۇل سىستېمىسىغا چۈشكەن بېسىمنى ئازايتىشقا ياردەم بېرىدۇ».
مەنبە: Healthline | Thu, 08 Oct 2026 07:53