ئالىملار سىرلىق كەنە كېسىلىنىڭ كەينىدىكى يېڭى بىر ۋىرۇسنى بايقىدى

مەنبە: سايېنس دەيلى ساغلاملىق (1/2)
خىتايدىكى ئالىملار كەنە ئارقىلىق تارقىلىدىغان، ئىلگىرى نامەلۇم بولغان بىر ۋىرۇسنى بايقىدى. بۇ ۋىرۇس قىزىتما، ھارغىنلىق، ئاشقازان-ئۈچەي ئالامەتلىرى ۋە تەجرىبىخانا تەكشۈرۈش نەتىجىسىدىكى بىنورماللىقلارنى ئۆز ئىچىگە ئالغان زۇكامغا ئوخشاش كېسەللىك پەيدا قىلىدۇ.
بېيجىڭدىكى كېسەللىك قوزغاتقۇچى ۋە بىئوئەھۋال دۆلەت نۇقتىلىق تەجرىبىخانىسى باشچىلىقىدىكى تەتقىقاتچىلار يېڭىدىن بايقالغان بۇ ئورتونايىرو ۋىرۇسىنى «ئاسىيا ئۇزۇن مۈڭگۈزلۈك كەنە نايىرو ۋىرۇسى» (ALTNV) دەپ ئاتىدى.
«نيۇ-ئېنگلاند تېببىي ژۇرنىلى»دا ئېلان قىلىنغان بۇ بايقاش، دابىي باندا ۋىرۇسى (DBV) يۇقۇملىنىش ئالامەتلىرى كۆرۈلگەن بىمارلارنىڭ تەخمىنەن %30 نىڭ نېمە ئۈچۈن كەنە ئارقىلىق تارقىلىدىغان قاناشلىق قىزىتما تەكشۈرۈشىدە مەنپىي چىقىدىغانلىقىنى چۈشىنىش ئۈچۈن ئېلىپ بېرىلغان تىرىشچانلىقلارنىڭ نەتىجىسىدۇر.
تۈشەندۈرگىلى بولمايدىغان كەنە كېسەللىكلىرىنىڭ سەۋەبىنى ئىزدىشى
دابىي باندا ۋىرۇسى (DBV) پۈتكۈل ئاسىيا مىقياسىدا كۆرۈلىدىغان ۋە ئۆلۈم خەۋپى بولغان «قان پىلاستىنكىلىرى ئازىيىپ كېتىدىغان ئېغىر قىزىتما ئۇنىۋېرسال كېسەللىكى» (SFTS) نى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ. بۇ يۇقۇمنىڭ ئۆلۈم نىسبىتى %10 تىن %30 گىچە بولىدۇ. قان پىلاستىنكىلىرىنىڭ ئازىيىشى قان ئۇيۇشقا قاتنىشىدىغان قان ھۈجەيرىلىرىنىڭ نورمالسىز دەرىجىدە تۆۋەنلەپ كېتىشىنى كۆرسىتىدۇ. دۇنيا سەھىيە تەشكىلاتى دابىي باندا ۋىرۇسىنى (DBV) تەتقىق قىلىشتا ئالدىن بېرىلىدىغان كېسەللىك قوزغاتقۇچى دەپ بېكىتتى.
تەتقىقاتچىلار تۈشەندۈرگىلى بولمايدىغان دېلولارنى تەكشۈرۈش ئۈچۈن، خىتاينىڭ كەنە ئارقىلىق تارقىلىدىغان ۋىرۇسلار مەۋجۇت دەپ قارالغان رايونلىرىدىكى نۇقتىلىق نازارەت دوختۇرخانىلىرىدا داۋالانغان ۋە كەنە چاققان كىشىلەردىن ئەۋرىشكە توپلىدى. تەتقىقات گۇرۇپپىسى RNA تەرتىپىنى ئېنىقلاش ۋە ۋىرۇسنى ئايرىپ ئېلىش تېخنىكىسىدىن پايدىلىنىپ، ئىلگىرى نامەلۇم بولغان بۇ ۋىرۇسنى بايقىدى.
«ALTNV بىلەن DBV ۋىرۇسىنىڭ ئوخشاش رايونلاردا بىرلىكتە تارقىلىشى ۋە ئۇلارنىڭ كېسەللىك تارقىتىدىغان كەنە مەنبەسىنىڭ ئورتاق بولۇشى، SFTS كېسىلى يەرلىك كېسەلگە ئايلانغان رايونلاردا بۇ ئىككى خىل ۋىرۇس يۇقۇمىغا پەرقلىق دىياگنوز قويۇشنى ياخشىلاش زۆرۈرىيىتىنى تەكىتلەيدۇ.»
گېن ئانالىزى ALTNV ۋىرۇسىنىڭ نايىرو ۋىرۇس ئائىلىسىدىكى ئورتونايىرو ۋىرۇس تۈركۈمىگە تەۋە ئىكەنلىكىنى كۆرسەتتى. بۇ ۋىرۇسنىڭ ئاقسىللىرى باشقا تۈرلەردىكى ئاقسىللار بىلەن %80 تىن تۆۋەن ئامىنو كىسلاتاسى ئوخشاشلىقىغا ئىگە بولۇپ، بۇ ئۇنىڭ ئايرىم بىر ۋىرۇس ئىكەنلىكىنى ئىسپاتلايدۇ.
تەتقىقاتچىلار يەنە تەجرىبىخانا ھۈجەيرىلىرىنى تەركىبىدە ALTNV RNA سى بولغان ئادەم سېرىق سۈيىگە دۇچار قىلدى. ۋىرۇس ھۈجەيرە ئىچىدە كۆپەيدى ۋە ئىممۇنىتېتلىق فلۇئورېسسېنسىيە ئارقىلىق ۋىرۇس ئانتىگېنلىرىنى بايقاش نەتىجىسىدە ئۇنىڭ ALTNV ئىكەنلىكى جەزملەشتۈرۈلدى. ئېلېكترونلۇق مىكروسكوپتا نازارەت ئارقىلىق ئورتونايىرو ۋىرۇسلىرىغا خاس ئالاھىدىلىكلەر بايقالدى، شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا، قوشۇمچە تەجرىبىلەر ۋىرۇسنىڭ بىر قانچە خىل ھۈجەيرە تىپىدا كۆپىيەلەيدىغانلىقىنى كۆرسەتتى.
تەكشۈرۈلگەن بىمارلارنىڭ %10 تىن كۆپرەكىدە ALTNV بايقالدى
تەتقىقاتقا قاتناشتۇرۇلغان 3163 بىمارنىڭ %10.4 يدە ۋىرۇسنىڭ RNA سى ياكى يېقىنقى يۇقۇملىنىشنى كۆرسىتىدىغان ئىممۇنىتېتلىق گلوبۇلىن M ئانتىتېلاسى بايقالغانلىقى ئۈچۈن، ئۇلارنىڭ ALTNV تەكشۈرۈش نەتىجىسى مۇسپەت چىقتى.
بۇ نىسبەت DBV تەكشۈرۈش نەتىجىسى مەنپىي چىققان كىشىلەر ئارىسىدا تېخىمۇ يۇقىرى بولۇپ، بۇ گۇرۇپپىدىكىلەرنىڭ %15.1 يدە ALTNV مۇسپەت چىقتى.
پەقەت ALTNV بىلەن يۇقۇملانغان بىمارلار ئارىسىدا ئەڭ كۆپ كۆرۈلىدىغان ئالامەت ھارغىنلىق بولۇپ، %84 بىماردا كۆرۈلدى. ئاشقازان-ئۈچەي مەسىلىلىرى %80 بىماردا، قان پىلاستىنكىلىرىنىڭ ئازىيىشى %38 بىماردا كۆرۈلدى. %36 بىماردا ئامىنو ترانسفېرازا قويۇقلۇقىنىڭ يۇقىرىلىغانلىقى (بۇ جىگەر ياكى باشقا توقۇلمىلارنىڭ ياللۇغلانغانلىقى ياكى زەخىملەنگەنلىكىنى كۆرسىتىدۇ) بايقالدى. بۇ بىمارلار ئاخىرىدا تولۇق ئەسلىگە كەلدى.
بىرلىكتە يۇقۇملىنىش تېخىمۇ ئېغىر ئەگەشمە كېسەللىكلەر بىلەن مۇناسىۋەتلىك بولدى
تەتقىقاتچىلار يەنە ھەم ALTNV ھەم DBV ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملانغان 38 بىمارنى بايقاپ چىقتى.
پەقەت DBV ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملانغانلارغا سېلىشتۇرغاندا، ھەر ئىككى خىل ۋىرۇس بىلەن بىرلىكتە يۇقۇملانغانلاردا نەپەس يولى كېسەللىك ئالامەتلىرى تېخىمۇ كۆپ كۆرۈلگەن بولۇپ، بۇ نىسبەت %61 كە يەتكەن (پەقەت بىرلا ۋىرۇس بىلەن يۇقۇملانغانلاردا بۇ نىسبەت %38 بولغان). بۆرەك ئىقتىدارىنىڭ زەخىملىنىشىمۇ بىرلىكتە يۇقۇملانغان بىمارلاردا تېخىمۇ كۆپ كۆرۈلگەن بولۇپ، نىسبىتى %84 كە يەتكەن (پەقەت بىرلا ۋىرۇس بىلەن يۇقۇملانغانلاردا %66 بولغان).
بىرلىكتە يۇقۇملانغان 38 بىمارنىڭ يەتتىسى قازا قىلغان بولۇپ، بۇ مەزكۇر گۇرۇپپىنىڭ %18.4 نى تەشكىل قىلىدۇ.
ۋىرۇس 15 ئۆلكىدىكى كەنەلەردىن بايقالدى
تەتقىقاتچىلار يەنە 15 ئۆلكىدىن يىغىلغان 47428 دانە كەنەنى تەكشۈرگەن. بۇلارنىڭ %1.3 تىدە ALTNV RNA بارلىقى ئېنىقلانغان.
ئەڭ يۇقىرى يۇقۇملىنىش نىسبىتى ئادەتتە «ئاسىيا ئۇزۇن مۈڭگۈزلۈك كەنەسى» دەپ ئاتىلىدىغان Haemaphysalis longicornis تۈرىدە كۆرۈلگەن بولۇپ، تەكشۈرۈلگەن كەنەلەرنىڭ %1.8 تى مۇسپىي چىققان.
تەجرىبىخانا سىناقلىرى بۇ كەنە تۈرىنىڭ ۋىرۇسنى تارقىتالايدىغانلىقىنى تېخىمۇ ئىلگىرىلىگەن ھالدا ئىسپاتلىدى. تەتقىقاتچىلار H longicornis كەنەسىنىڭ ALTNV ۋىرۇسىنى چاشقانلارغا يۇقتۇرۇش ئىقتىدارىغا ئىگە ئىكەنلىكىنى كۆرسىتىپ بەردى.
تەتقىقاتچىلار ALTNV بىلەن DBV نىڭ ئوخشاش رايونلاردا كۆرۈلىدىغانلىقى ۋە ئوخشاش بىر كەنە ۋاسىتىچىسى ئارقىلىق تارقىلىدىغانلىقى سەۋەبىدىن، بۇ ئىككى خىل يۇقۇملىنىشنى بىر-بىرىدىن پەرقلەندۈرۈشنىڭ كۈنسېرى مۇھىم بولىدىغانلىقىنى بىلدۈرمەكتە.
ماقالە ئاپتورلىرى مۇنداق خۇلاسە چىقاردى: «ALTNV بىلەن DBV نىڭ ئوخشاش رايونلاردا بىرلىكتە ئايلىنىشى، ئۇنىڭ ئۈستىگە ئۇلارنىڭ ئورتاق بىر كەنە ۋاسىتىچىسىگە ئىگە بولۇشى، SFTS تارقالغان رايونلاردا بۇ ۋىرۇسلار بىلەن يۇقۇملىنىشنى پەرقلەندۈرۈپ دىياگنوز قويۇشنى ياخشىلاش زۆرۈرلۈكىنى تەكىتلەيدۇ».
بۇ ماتېرىياللار CIDRAP تەرىپىدىن تەمىنلەنگەن. ئەسلى ماقالىنى مارىي ۋان بېئۇسېكوم (Mary Van Beusekom) يازغان. ئەسكەرتىش: مەزمۇن ئۇسلۇب ۋە ئۇزۇنلۇق جەھەتتىن تەھرىرلەنگەن بولۇشى مۇمكىن.
مەنبە: ScienceDaily Health | Mon, 28 Sep 2026 21:45