ئىران بىلەن ئامېرىكا كېيىنكى قەدەملىرىنى قانداق پىلانلىماقتا

سەيشەنبە كۈنى ئامېرىكا بىلەن ئىران ئوتتۇرىسىدىكى ئۇرۇش توختىتىش كېلىشىمىنىڭ مۇددىتى توشۇشتىن بىرنەچچە سائەت بۇرۇن، ئامېرىكا پىرېزىدېنتى دونالد ترامپ كېلىشىمنى بىر تەرەپلىمە ھالدا ئۇزارتتى. ئەمما تېھران دائىرىلىرى ئامېرىكانىڭ ئىران پورتلىرىنى داۋاملىق قامال قىلىشىنى «ئۇرۇش ھەرىكىتى» دەپ ئاتىدى. بۇ ۋەزىيەت ئاسىيا رايونىنى ئۆز ئىچىگە ئالغان مىلياردلىغان كىشىلەر ئۈچۈن، بولۇپمۇ نېفىت ئېھتىياجىدا پارس قولتۇقىغا تايىنىدىغان دۆلەتلەر ئۈچۈن ئېغىر ئېقتىسادىي قىيىنچىلىقلارنى ئېلىپ كەلمەكتە.
كارنېگى خەلقئارا تىنچلىق جەمئىيىتىنىڭ يۇقىرى دەرىجىلىك تەتقىقاتچىسى كەرىم سادجادپۇرنىڭ پىكىرىچە، ئىككى دۆلەت نۆۋەتتە «سوغۇق ئۇرۇش» بىلەن «ئىسسىق ئۇرۇش» ئوتتۇرىسىدىكى بىر ھالەتتە تۇرۇۋاتىدۇ. ئىران ئېغىر ئېقتىسادىي كرىزىسقا پاتقان بولسىمۇ، ئەمما ئۇلارنىڭ سىياسىي تۈزۈلمىسى ئاممىۋى پىكىرگە ئانچە پەرۋا قىلمايدىغانلىقى ئۈچۈن، خەلقنىڭ قىيىنچىلىقىغا قارىماي ئۆز مەيدانىدا چىڭ تۇرۇۋاتىدۇ.
ئىران دائىرىلىرى ئۆزلىرىنىڭ يادرولۇق پىلانىدىن ۋاز كەچمەيدىغانلىقىنى بىلدۈرمەكتە. سادجادپۇرنىڭ قارىشىچە، ئىران ئۈچۈن ھورمۇز بوغۇزىنى قامال قىلىش ئارقىلىق دۇنيا ئېقتىسادىنى تەۋرىتىش، ئۇران تويۇندۇرۇشتىنمۇ كۈچلۈك بىر دىپلوماتىيە قورالىغا ئايلانغان.
پىرېزىدېنت دونالد ترامپ سۆھبەتتىكى تەلەپلىرىنى پەقەت يادرولۇق مەسىلىگە قاراتقان بولۇپ، باللىستىك باشقۇرۇلىدىغان بومبا مەسىلىسىنى ۋاقتىنچە چەككە قويغان. بىراق پارس قولتۇقىدىكى ئىتتىپاقداش دۆلەتلەر ئىراننىڭ بومبا ۋە ئۇچقۇچىسىز ئايروپىلان تەھدىتىدىن تېخىمۇ ئەنسىرىمەكتە.
ئىران رەھبەرلىكى ئىچىدە ئامېرىكا بىلەن قارشىلىشىشنى تەشەببۇس قىلىدىغان «پرىنسىپچىلار» بىلەن ئېقتىسادىي مەنپەئەتنى ئالدىنقى ئورۇنغا قويىدىغان «ئەمەلىيەتچىلەر» ئوتتۇرىسىدا پىكىر بىرلىكى يوق. گەرچە نۆۋەتتىكى ئۇرۇش ھۆكۈمەتنىڭ ھوقۇقىنى مۇستەھكەملىگەندەك كۆرۈنسىمۇ، ئەمما ئۇزۇن مەزگىلدە ئېغىر ئېقتىسادىي بېسىم تۈزۈلمىنىڭ يىمىرىلىشىنى تېزلىتىشى مۇمكىن.
بۇ توقۇنۇشتىن نۆۋەتتە ئەڭ كۆپ مەنپەئەتكە ئېرىشكەن دۆلەت رۇسىيە بولۇپ، نېفىت باھاسىنىڭ ئۆسۈشى ئۇلارغا چوڭ پايدا ئېلىپ كەلدى. ئىسرائىلىيە ۋە ئامېرىكا نۇقتىسىدىن ئېيتقاندا، ئىراندا مىللىي مەنپەئەتنى ئىنقىلابىي ئىدىيەدىن ئۈستۈن قويىدىغان بىر ھۆكۈمەت قۇرۇلمىغۇچە، رايوندىكى تەھدىت ۋە مۇقىمسىزلىق داۋاملىشىۋېرىدۇ.
مەنبە: Foreign Policy | Wed, 22 Apr 2026 21:23