كۈچلۈك ئەربابلار دەۋرى يۇقىرى پەللىگە يەتتى

يېقىنقى مەزگىللەردە پۇتىن، ئوربان، ئەردوغان، شى جىنپىڭ، مۇھەممەد بىن سالمان ۋە بولسوناروغا ئوخشاش مۇستەبىت رەھبەرلەرنىڭ تەسىرى كۈچىيىپ، ئامېرىكا پىرېزىدېنتى دونالد ترامپقا ئوخشاش سىياسەتچىلەر ئۇلارغا ھەۋەس قىلىدىغان ھالەت شەكىللەندى. دۇنيا مىقياسىدا دېموكراتىيە ۋە ئەركىنلىك چېكىنىشكە باشلىغان بولۇپ، ھەتتا ئامېرىكا ئاساسىي قانۇنىدىكى ھوقۇقنىڭ ئۆزئارا تىزگىنلىنىش مېخانىزمىمۇ كونا مودا سۈپىتىدە قارىلىشقا باشلىدى.
بۇ خىل مۇستەبىتلىككە بولغان قىزىقىش ئەسلىدە دېموكراتىك دۆلەتلەر سادىر قىلغان ئىقتىسادىي كرىزىس، ئۈنۈمسىز ئۇرۇشلار ۋە سىياسىي قابىلىيەتسىزلىككە بولغان بىر ئىنكاس ئىدى. ئىقتىسادىي توختاپ قېلىش، كۆچمەنلەر ئېقىمى ۋە تېررورلۇق ئەندىشىلىرى ئالدىدا، نۇرغۇن كىشىلەر ئادەتتىكى خەلقنى قوغداشقا ۋەدە بەرگەن «كۈچلۈك رەھبەر»لەرگە تايىنىشنى تاللىدى.
بىراق، ۋېنگىرىيە باش مىنىستىرى ۋىكتور ئورباننىڭ يېقىنقى سايلامدىكى مەغلۇبىيىتى مۇستەبىت رەھبەرلەر دەۋرىنىڭ چوققىدىن تۆۋەنلەشكە باشلىغانلىقىدىن بېشارەت بەردى. ئورباننىڭ مەغلۇبىيىتى ئۇنىڭ دۆلەتنى ياخشى باشقۇرالماسلىقى، چىرىكلىك ۋە خەلقنىڭ تۇرمۇشىغا سەل قارىغانلىقىنىڭ نەتىجىسىدۇر.
رۇسىيە پىرېزىدېنتى ۋىلادىمىر پۇتىن ھوقۇقنى ساقلاپ قېلىشتا ئۇستا بولسىمۇ، ئەمما ئۇنىڭ 2022-يىلى ئۇكرائىناغا تاجاۋۇز قىلىش قارارى رۇسىيەنى كەلگۈسى نەچچە ئون يىلغىچە ئېغىر بەدەل تۆلەشكە مەجبۇر قىلدى. رۇسىيە ھازىر پەن-تېخنىكا جەھەتتە ئارقىدا قېلىۋاتىدۇ ۋە خىتايغا بولغان بېقىندىلىقى كۈنسېرى ئېشىۋاتىدۇ.
تۈركىيەدە رەجەپ تاييىپ ئەردوغان ھوقۇقنى مەركەزلەشتۈرگەن بولسىمۇ، لېكىن دۆلەت ئىقتىسادى چېكىنىپ، قوشنا دۆلەتلەر بىلەن بولغان مۇناسىۋىتى يىرىكلەشتى. سەئۇدى ئەرەبىستان تەخت ۋارىسى مۇھەممەد بىن سالماننىڭ «خەلقئارا ئوبرازنى ياخشىلاش» پىلانلىرى يەمەن ئۇرۇشى ۋە جامال قاشىقچىنىڭ ئۆلتۈرۈلۈشى سەۋەبىدىن كۆپۈككە ئايلاندى.
ئىسرائىلىيە باش مىنىستىرى بېنيامىن نېتانياھۇ ئۆز ھوقۇقىنى ساقلاپ قېلىش ئۈچۈن دۆلەتنى توختىماي ئۇرۇش ھالىتىدە تۇتۇپ تۇرماقتا. خىتاي رەھبىرى شى جىنپىڭ بولسا ئىقتىسادىي تەڭپۇڭسىزلىق، نوپۇس ئازىيىش ۋە ئىشسىزلىق مەسىلىلىرىنى ھەل قىلالمايۋاتىدۇ.
دونالد ترامپنىڭ سىياسەتلىرى ئامېرىكا ئىتتىپاقداشلىرىنى ئۆزىدىن يىراقلاشتۇرۇپ، دۆلەت ئىچىدە پۇل پاخاللىقىنى كەلتۈرۈپ چىقاردى. گەرچە مۇستەبىتلىككە مايىل سىياسەتچىلەر پۈتۈنلەي يوقالغان بولمىسىمۇ، ئەمما ئۇلارنىڭ سىياسىي مەغلۇبىيەتلىرى بىرلا ئادەمنىڭ ھۆكۈمرانلىقىغا تايىنىشنىڭ خەۋپىنى كۆرسىتىپ بەردى.
مەنبە: Foreign Policy | Tue, 21 Apr 2026 11:44