كۈنىگە بىر قىدەمدىن ئارتۇق ئىسپىرتلىق ئىچىملىك ئىچىش ساغلاملىق خەۋپىگە چېتىشلىق بولۇپ، ئامېرىكانىڭ يېتەكچى كۆرسەتمىلىرى بىلەن زىت كېلىدۇ.

بىر تۈرلۈك يېڭى چوڭ تىپتىكى تەھلىل نەتىجىسىدە كۆرسىتىلىشىچە، ئىسپىرت بىلەن مۇناسىۋەتلىك ساغلاملىق خەۋپى تېخىمۇ تۆۋەن مىقداردا ھاراق ئىچىشتىن باشلىنىشى مۇمكىن ئىكەن.
تەتقىقاتچىلار ئاز مىقداردا ئىسپىرتلىق ئىچىملىك ئىچىشنىڭ ساغلاملىققا نىسبەتەن ھېچقانداق ئېنىق پايدىسى بارلىقىنى بايقىمىغان ھەمدە ئەرلەر ۋە ئاياللارنىڭ كۈندىلىك ئىستېمال مىقدارىنى بىر قاداق بىلەن چەكلىشى كېرەكلىكى توغرىسىدا خۇلاسە چىقارغان. بۇ تەتقىقاتتا ئىسپىرت بىلەن مۇناسىۋەتلىك ئۆلۈم خەۋپى فېدېراتسىيە كۆرسەتمىلىرىدە ئىلگىرى ئوتتۇرىغا قويۇلغان مىقداردىنمۇ تۆۋەن مىقداردا ئىستېمال قىلىشتىن باشلىنىدۇ دەپ خۇلاسە چىقىرىلغان.
«ئىسپىرت ۋە زەھەرلىك چېكىملىك تەتقىقاتى ژۇرنىلى» دا 8-ئىيۇن ئېلان قىلىنغان بۇ تەتقىقاتتا مۆلچەرلىنىشىچە، ئۆلۈم ۋە باشقا ساغلاملىق خەۋپلىرى نىسبەتەن ئاز مىقداردىكى ئىستېمالدىن باشلىنىدىغان بولۇپ، تەتقىقاتچىلار نۆۋەتتىكى ئامېرىكا ئىسپىرتلىق ئىچىملىك كۆرسەتمىسىدە ئەرلەر ۋە ئاياللارنىڭ كۈندىلىك ئىستېمال مىقدارىنى بىر قاداقتىن ئاشۇرماسلىق تەۋسىيە قىلىنىشى كېرەك دەپ قارىغان.
بۇ بايقاشلار ھەتتا ئوتتۇراھال ياكى جەمئىيەت تەرىپىدىن قوبۇل قىلىنغان سەۋىيەدىكى ھاراق ئىچىشنىڭمۇ ئۇزۇن مۇددەتلىك ساغلاملىق خەۋپى ئېلىپ كېلىدىغانلىقىغا دائىر بارغانسېرى كۆپىيىۋاتقان دەلىل-ئىسپاتلارغا يېڭى بىرنى قوشقان بولۇپ، ئىسپىرت ئىشلىتىش توغرىسىدا ئايرىم-ئايرىم سۆھبەتلىشىشنىڭ مۇھىملىقىنى تېخىمۇ ئاشۇرغان.
بۇ يېڭى دوكلات ئىلگىرى بايدىن ھۆكۈمىتىنىڭ تاپشۇرۇقى بىلەن «2025-2030-يىللىق ئامېرىكالىقلارنىڭ يېمەك-ئىچمەك كۆرسەتمىسى» نى تۈزۈشكە ياردەم بېرىش ئۈچۈن تەييارلانغان. بايقاشلارنىڭ بىر قىسمى 2025-يىلى ئېلان قىلىنغان بولسىمۇ، لېكىن ئۇلاردا كۈندىلىك ئىچىملىك مىقدارى ھەققىدە ئېنىق تەۋسىيەلەر بېرىلمىگەن.
مەزكۇر تەتقىقات بىلەن بىر ۋاقىتتا ئېلان قىلىنغان بىر پارچە تەھرىر ماقالىسىگە ئاساسلانغاندا، بۇ بايقاشلار ترامپ ھۆكۈمىتى دەۋرىدە ئېلان قىلىنغان ئەڭ ئاخىرقى كۆرسەتمىگە كىرگۈزۈلمىگەن.
كالىفورنىيە شتاتىنىڭ لۇڭ بېيچ شەھىرىدىكى لۇڭ بېيچ تېببىي مەركىزى مېمورىئالكەيىر تود راك تەتقىقات ئورنىنىڭ كولورېكتال تاشقى كېسەللىكلەر دوختۇرى دوكتور كېتان ك. تانكى مۇنداق دېگەن: «ئىسپىرتنىڭ بەدەنگە بولغان زىيانلىق تەسىرى ئاللىبۇرۇن ئىسپاتلانغان، شۇڭا بۇ بايقاشلار كىشىنى ھەيران قالدۇرمايدۇ. بۇ بايقاشلار ئىسپىرتنىڭ، بولۇپمۇ كۆپ مىقداردا ئىستېمال قىلىنغاندا، ئومۇمىي ساغلاملىققا نۇرغۇنلىغان بىئولوگىيەلىك يوللار ئارقىلىق سەلبىي تەسىر كۆرسىتىدىغانلىقىنى تېخىمۇ كۈچەيتىدۇ.» تانكى بۇ تەتقىقاتقا قاتناشمىغان.
مەلۇم بىر گۇرۇپپا ئادەمنى ئۇزۇن مۇددەت كۆزەتكەن ئىلگىرىكى تەتقىقاتلارغا ئوخشىمايدىغان يېرى شۇكى، بۇ يېڭى تەھلىل فېدېراتسىيە ساغلاملىق تەكشۈرۈشى، ئۆلۈم خاتىرىسى، ئىسپىرت ئىستېمال سانلىق مەلۇماتلىرى ۋە كېسەللىك ستاتىستىكىسى قاتارلىق كۆپلىگەن دۆلەتلىك سانلىق مەلۇمات ئامبىرىنى بىرلەشتۈرگەن.
تەتقىقاتچىلار ئاخىرىدا 56 تۈرلۈك سىستېمىلىق باھالاش ۋە مېتا تەھلىلنى تەكشۈرۈشكە كىرگۈزگەن.
ئۇلار ئاز مىقداردا ھاراق ئىچىشنىڭ ئومۇمىي ساغلاملىققا نىسبەتەن ستاتىستىكىلىق ئەھمىيەتكە ئىگە بولغان ھېچقانداق پايدىسىنى بايقىمىغان. ئەكسىچە، ئىسپىرت بىلەن مۇناسىۋەتلىك ئۆلۈم خەۋپى نىسبەتەن ئوتتۇراھال مىقداردىكى ئىستېمالدىن باشلاپلا ئۆرلەشكە باشلىغان.
مودېلنىڭ مۆلچەرلىشىچە، ئەرلەر ھەپتىسىگە تەخمىنەن 6.5 قاداق، ئاياللار ھەپتىسىگە 7 قاداق ھاراق ئىچكەندە، پۈتۈن بىر ئۆمۈردە ئىسپىرت سەۋەبىدىن ئۆلۈش نىسبىتى ھەر 1000 ئادەمدە 1 ئۆلۈمدىن ئېشىپ كەتكەن.
خەۋپ بۇ نۇقتىدىن ئاشقاندىن كېيىن تېز سۈرئەتتە ئۆرلەيدۇ. ئەرلەر ۋە ئاياللار ھەپتىسىگە تەخمىنەن 8.5 قاداق ھاراق ئىچكەندە، مۆلچەرلەنگەن ئىسپىرت بىلەن مۇناسىۋەتلىك ئۆلۈش خەۋپى ھەر 100 ئادەمدە 1 ئادەمدىن ئېشىپ كەتكەن.
ھەپتىسىگە 14 قاداق ھاراق ئىچىدىغان ئەرلەر (بۇ ئامېرىكانىڭ ئىلگىرىكى كۈنىگە 2 قاداققىچە ئىچىش تەۋسىيەسىگە باراۋەر) ئۈچۈن، ئىسپىرت سەۋەبىدىن ئۆلۈش خەۋپى تەخمىنەن 25 ئادەمدە 1 ئادەمگە ياكى %4 كە يەتكەن.
تەتقىقاتتا يەنە ھاراقنىڭ راك خەۋپىدىكى رولى گەۋدىلەندۈرۈلگەن. تەتقىقاتچىلار ھەلقۇم، جىگەر، توم ئۈچەي ۋە توغرا ئۈچەي، كۆكرەك راكى قاتارلىق نۇرغۇن راك تۈرلىرىنىڭ خەۋپى ئېشىپ كەتكەنلىكىنى بېكىتكەن. ھەتتا بىر قەدەر ئاز مىقداردا ھاراق ئىستېمال قىلىنغاندا مۇ بىر قانچە خىل راك خەۋپى ئېشىپ بارغان.
بايقىلىشلاردا يەنە كىشىلەرنىڭ قانچىلىك ئىچىشىدىن سىرت، قانداق ئۇسۇلدا ئىچىشىنىڭمۇ مۇھىملىقى كۆرسىتىلگەن.
بىر قېتىملىق پۇرسەتتە كۆپ مىقداردا ھاراق ئىستېمال قىلىش، يەنى بىر ئولتۇرۇشتا ھەددىدىن زىيادە كۆپ ئىچىش كۆكرەك راكى، يۈرەك-قان تومۇر كېسەللىكلىرى، زەخىملىنىش، ئۆزىنى ئۆلتۈرۈۋېلىشقا ئۇرۇنۇش، قاتناش ۋەقەلىرى ۋە كىشىلەر ئارا زوراۋانلىق خەۋپىنى ئاشۇرۇۋېتىدۇ.
باشقىچە قىلىپ ئېيتقاندا، ھەر ھەپتىدە ئوخشاش مىقداردا ھاراق ئىچىدىغان ئىككى كىشىنىڭ ئىچىش ئادىتىنىڭ ئوخشىماسلىقىغا ئاساسەن، ئۇلار دۇچ كېلىدىغان خەۋپمۇ تۈپتىن ئوخشىماسلىقى مۇمكىن.
تانكى خېلتلاينغا قىلغان سۆزىدە «مۇھىمى شۇكى، مەيلى داۋاملىق بولسۇن ياكى ئاندا-ساندا بىر ئولتۇرۇشتا ھەددىدىن زىيادە كۆپ ئىچىش بولسۇن، كۆپ خىل ساغلاملىق مەسىلىلىرىنىڭ خەۋپىنى كۆرۈنەرلىك ئاشۇرۇۋېتىدۇ» دېگەن.
بۇ تەتقىقات يەنە ھاراق ھەققىدىكى ئەڭ ئۇزۇن داۋاملىشىپ كەلگەن قاراشلارنىڭ بىرىگە، يەنى مۇۋاپىق مىقداردا ئىچىش يۈرەك ساغلاملىقىنى قوغدايدۇ دېگەن قاراشقا جەڭ ئېلان قىلغان.
ئىلگىرىكى نازارەت تەتقىقاتلىرىدا مۇۋاپىق مىقداردا ئىچكۈچىلەردە يۈرەك كېسىلىگە گىرىپتار بولۇش نىسبىتىنىڭ تۆۋەنرەك بولۇشى مۇمكىنلىكى ئوتتۇرىغا قويۇلغان ئىدى. ئەمما تەتقىقات ئاپتورلىرى يۈرەك-قان تومۇرغا كۆرۈنەرلىك پايدىلىق تەرەپلىرىگە قارىغاندا، ھاراقنىڭ تېخىمۇ كۆپ خىل كېسەللىك ۋە زەخىملىنىشتىكى زىيانلىق تەسىرىنىڭ بەدىلى تېخىمۇ ئېغىر بولىدىغانلىقىنى خۇلاسە قىلغان.
كالىفورنىيە شتاتى لاگۇنا خىلس شەھىرىدىكى مېمورىيال كېئار ساددلېباك داۋالاش مەركىزى قۇرۇلمىلىق يۈرەك پروگراممىسىنىڭ تېببىي مۇدىرى، يۈرەك كېسەللىكلىرى مۇتەخەسسىسى دوكتور چېڭ-خەن چېن مۇنداق دېگەن: «ھاراق ئىستېمال قىلىش، بولۇپمۇ ھەددىدىن زىيادە كۆپ ئىچىش يۈرەك كېسىلىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدىغان ئېنىق بېكىتىلگەن خەۋپ ئامىلىدۇر. ئۇ قان بېسىمىنى ئۆرلىتىۋېتىدۇ، سەمىرىشنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ، يۈرەك رېتىمىنىڭ نورمالسىزلىقىنى قوزغايدۇ، يۈرەك مۇسكۇللىرىغا زىيان يەتكۈزىدۇ ھەمدە يۈرەك كېسىلى قوزغىلىش ۋە سەكتە خەۋپىنى ئاشۇرىدۇ». چېن بۇ تەتقىقاتقا قاتناشمىغان.
چېن خېلتلاينغا قىلغان سۆزىدە «ھازىرقى دەلىل-ئىسپاتلار شۇنى كۆرسىتىدۇكى، قىزىل شارابنى ئۆز ئىچىگە ئالغان ھەر قانداق مىقداردىكى ھاراق مەلۇم دەرىجىدە خەۋپ ئېلىپ كېلىدۇ. نەتىجىدە نۇرغۇن مۇتەخەسسىسلەر ھازىر ھاراقنى ئىمكانقەدەر ئاز ئىچىشنى تەۋسىيە قىلماقتا» دېگەن.
ئاپتورلارنىڭ قارىشىچە، ھەتتا جەمئىيەت تەرىپىدىن قوبۇل قىلىنغان «مۇۋاپىق» مىقداردا ئىچىشمۇ ۋاقىتسىز ئۆلۈش ۋە مېيىپلىك خەۋپىنى ئاشۇرۇۋېتىدۇ. ئۇلار ئامېرىكانىڭ يېمەك-ئىچمەك يېتەكچىسىدە ھاراق ئىچىدىغانلارغا كۈنىگە بىر پىيالىدىن ئاشۇرماسلىق ھەققىدە مەسلىھەت بېرىلىشىنى تەۋسىيە قىلغان.
تەتقىقاتنىڭ ئېلان قىلىنىشى ئۇنىڭ بايقىلىشلىرى ۋە فېدېراتسىيە ھاراق يېتەكچىسىنى شەكىللەندۈرۈشتىكى رولى ھەققىدىكى ئۇزۇنغا سوزۇلغان سىياسىي تالاش-تارتىشلاردىن كېيىن بارلىققا كەلگەن.
ئىلگىرىكى فېدېراتسىيە ھاراق سىياسىتى ئەمەلدارى روبېرت ۋىنسېنت تەرىپىدىن يېزىلغان قوشۇمچە تەھرىرى ماقالىگە ئاساسلانغاندا، «ھاراق ئىستېمالى ۋە ساغلاملىق تەتقىقاتى» ئامېرىكالىقلار ئۈچۈن تۈزۈلىدىغان «2025-2030-يىللىق يېمەك-ئىچمەك يېتەكچىسى»نى ئىلمىي دەلىللەر بىلەن كۈچەيتىشكە ياردەم بېرىش ئۈچۈن، ئورگانلار ئارا ئۆسمۈرلەرنىڭ ھاراق ئىچىشىنىڭ ئالدىنى ئېلىش ماسلاشتۇرۇش كومىتېتى (ICCPUD) تەرىپىدىن ھاۋالە قىلىنغان.
ئامېرىكانىڭ ئىلگىرىكى يېمەك-ئىچمەك يېتەكچىسىدە ھاراق ئىستېمالىنى ئەرلەر ئۈچۈن كۈنىگە 2 پىيالە، ئاياللار ئۈچۈن 1 پىيالىدىن ئاشۇرماسلىق تەۋسىيە قىلىنغان ئىدى.
بۇنىڭغا سېلىشتۇرغاندا يېڭى تەتقىقاتتا ئەرلەر ۋە ئاياللارنىڭ ئىسپىرتلىق ئىچىملىك ئىستېمالىنى كۈنىگە بىر پىيالىدىن ئاشۇرماسلىقى تەۋسىيە قىلىندى. ئامېرىكانىڭ نۆۋەتتىكى يېمەك-ئىچمەك كۆرسەتمىسىدە كۈندىلىك چەكلىمە ئېنىق بەلگىلەنمىگەن بولۇپ پەقەت ئامېرىكالىقلارغا «ئومۇمىي ساغلاملىقنىڭ تېخىمۇ ياخشى بولۇشى ئۈچۈن ئىسپىرتنى ئاز ئىستېمال قىلىش» تەۋسىيە قىلىنغان.
ۋىنسېنتنىڭ تەكىتلىشىچە دوكلاتتىكى بايقاشلار ئىسپىرتلىق ئىچىملىك سانائەت گۇرۇپپىلىرى ۋە ئاۋام پالاتاسى نازارەتچىلىك كومىتېتى ئەزالىرىنىڭ تەنقىدىگە ئۇچرىغاندىن كېيىن ئاخىرىدا بىر چەتكە قايرىپ قويۇلغان. 2026-يىلى يانۋاردا مەزكۇر كومىتېت بىر دوكلات ئېلان قىلىپ «ئىسپىرت قوبۇل قىلىش ۋە ساغلاملىق» تەتقىقاتىنى «بىر تەرەپلىمىلىككە تولغان» دەپ تەسۋىرلىگەن ھەمدە ئۇنىڭ يېمەك-ئىچمەك كۆرسەتمىسىنى تۈزۈش جەريانىدىكى تەرەققىياتى ۋە ئىشلىتىلىشىدىن ئەندىشە قىلىدىغانلىقىنى بىلدۈرگەن. ترامپ ھۆكۈمىتى ئۆزلىرىنىڭ ئۇسۇلىنى ئاقلىغان. سەھىيە ۋە ئىنسانىي مۇلازىمەت مىنىستىرلىقىنىڭ باياناتچىسى ئېمىلىي ھىللىيارد ئاسوشىئېتد پرېس ۋە باشقا خەۋەر ئاگېنتلىقلىرىغا بەرگەن باياناتىدا يېمەك-ئىچمەك كۆرسەتمىسىنىڭ «پەقەت مەلۇم بىر دوكلات ياكى ئانالىزغا ئەمەس بەلكى ئىلمىي خاتىرىلەرنىڭ ئومۇمىي گەۋدىسىگە ئاساسلانغانلىقىنى» ئېيتقان.
ۋىنسېنت تەتقىقاتقا قارىتىلغان تەنقىدلەرنى رەت قىلىپ تەتقىقات نەتىجىلىرىنىڭ كۆپىيىۋاتقان نۇرغۇن پاكىتلار بىلەن بىردەك ئىكەنلىكىنى ئوتتۇرىغا قويغان.
مۇتەخەسسىسلەرنىڭ بىلدۈرۈشىچە تەتقىقات نەتىجىسى ئىسپىرت ئىشلىتىشتە بىر تۇتاش ئۆلچەمگە تايىنىشتىن كۆرە تېخىمۇ خاسلاشتۇرۇلغان مۇزاكىرە قىلىشنى قوللايدىغانلىقىنى كۆرسىتىپ بەرگەن.
«مەزكۇر ماقالىدىكى بايقاشلارنى ئۆز ئىچىگە ئالغان ئىسپىرت توغرىسىدىكى سانلىق مەلۇماتلارنىڭ تەرەققىي قىلىشىغا ئەگىشىپ مەن بىمارلىرىمنىڭ پەقەت يېمەك-ئىچمەك كۆرسەتمىسىگە ئەگىشىشىنى تەلەپ قىلماستىن ئۇلارغا نىسبەتەن تېخىمۇ خاسلاشتۇرۇلغان ئۇسۇللارنى قوللاندىم» دېدى كلىۋېلاند شىپاخانىسى ساغلاملىق ۋە ئالدىنى ئېلىش تېبابىتى بۆلۈمىنىڭ رويخەتكە ئېلىنغان يېمەك-ئىچمەك مۇتەخەسسىسى ھەمدە KAK مەسلىھەتچىلىك شىركىتىنىڭ رەئىسى كرىستىن كىركپاترىك. كىركپاترىك بۇ تەتقىقاتقا قاتناشمىغان.
كىركپاترىكنىڭ ئېيتىشىچە ئىسپىرت ئىستېمالىغا ئائىت قارارلار شەخسنىڭ ساغلاملىق ئەھۋالى، خەتەرلىك ئامىللىرى ۋە شەخسىي نىشانلىرى قاتارلىق تېخىمۇ كەڭ مەزمۇنلار ئىچىدە قارىلىشى كېرەك.
ئۇ خېلتلاينغا بەرگەن باياناتىدا «تەتقىقاتنىڭ تەرەققىي قىلىشىغا ئەگىشىپ بۇ تەۋسىيە تېخىمۇ ئىنچىكىلەشتى» دېگەن.
«ھامىلىدار بولۇشقا تەييارلىق قىلىۋاتقان ياكى ھامىلىدار ئاياللار ئىسپىرتتىن پۈتۈنلەي ساقلىنىشى كېرەك. شۇنىڭغا ئوخشاش بەزى كېسەللىك ئەھۋالى بارلار، راك خەۋپى يۇقىرى كىشىلەر، جىگەر كېسىلى ياكى ئائىلىسىدە ئىسپىرت سۇيىئىستېمال قىلىش تارىخى بارلار ئىسپىرتتىن پۈتۈنلەي ۋاز كېچىشنى تاللىسا بولىدۇ».
تەنكى ئىسپىرتقا مۇناسىۋەتلىك ساغلاملىق خەۋپىنىڭ يۇقىرى دەرىجىدە شەخسىي بولىدىغانلىقىغا قوشۇلغان.
تەنكى مۇنداق دېگەن: «گەرچە بەزى تەتقىقاتلاردا مۇۋاپىق مىقداردا ئىسپىرت ئىستېمال قىلىشنىڭ كۆپ ئىچىشكە قارىغاندا خەۋپى تۆۋەنرەك بولىدىغانلىقى ئوتتۇرىغا قويۇلغان بولسىمۇ لېكىن دېگەن سۆزگە ئېنىقلىما بېرىش ھەمىشە ئۇنداق ئاسان ئەمەس. جىنس، گېنتىكا ۋە ئومۇمىي ساغلاملىق قاتارلىق شەخسىي ئامىللار بىر تۇتاش چەكنى بېكىتىشنى قىيىنلاشتۇرۇۋېتىدۇ».
كىركپاترىك ئۆزىنىڭ ئەمەلىي خىزمىتىدە سۇبيېكتىپ ۋە قالايمىقانچىلىق كەلتۈرۈپ چىقىرىشى مۇمكىن بولغان «مۇۋاپىق مىقداردا ئىچىش» دېگەندەك بەلگىلەرگە تايىنىشتىن ۋاز كەچكەنلىكىنى قوشۇپ قويغان. يىغىپ ئېيتقاندا مۇتەخەسسىسلەرنىڭ بىلدۈرۈشىچە تەتقىقات بىر ئاددىي ئۇچۇرنى تەكىتلىمەكتە: ئىسپىرتقا مۇناسىۋەتلىك ساغلاملىق خەۋپى نۇرغۇن كىشىلەر ئويلىغاندىنمۇ تۆۋەنرەك ئىستېمال سەۋىيەسىدىن باشلىنىدۇ.
ئىچىشنى تاللىغان كىشىلەرگە نىسبەتەن ئاز ئىچىش بولسا خەتەرنى ئازايتىشنىڭ ئەڭ ئۈنۈملۈك ئۇسۇللىرىنىڭ بىرىدۇر.
مەنبە: Healthline | Wed, 10 Jun 2026 18:59