نىكاھ راك خەۋپىنىڭ تۆۋەنلىشى بىلەن مۇناسىۋەتلىك دەپ قارالدى، ئەمما مۇتەخەسسىسلەر بۇ نىكاھنىڭ راكنىڭ ئالدىنى ئېلىشقا باراۋەر ئەمەسلىكىنى بىلدۈردى.

جەمئىيەتتە نىكاھ ئۇقۇمى ئۈزلۈكسىز ئۆزگىرىۋاتىدۇ. ئەمەلىيەتتە، يېقىنقى سانلىق مەلۇماتلار شۇنى كۆرسىتىپ تۇرىدۇكى، ئامېرىكا قوشما ئىئىشتاتلىرىدا توي قىلىش نىسبىتى ئەمەلىيەتتە تۆۋەنلەۋاتىدۇ.
«راك تەتقىقاتى ئالاقىسى» ژۇرنىلىدا ئېلان قىلىنغان يېقىنقى بىر تەتقىقاتتا كۆرسىتىلىشىچە، توي قىلغان بولۇش ياكى ئىلگىرى توي قىلغان بولۇش راك خەۋپىنىڭ تۆۋەنلىشى بىلەن مۇناسىۋەتلىك بولۇشى مۇمكىن ئىكەن. بۇ شۇنى بىلدۈرىدۇكى، سانلىق مەلۇماتلارغا ئاساسلانغاندا، نۇرغۇن كىشىلەر توي قىلىشنىڭ ساغلاملىققا بولغان پايدىلىرىدىن مەھرۇم قېلىۋاتقان بولۇشى مۇمكىن.
ئەمما، بەزى كىشىلەر جەمئىيەتتىكى توي قىلىشنىڭ يالغۇز تۇرۇشتىن «ياخشىراق» ئىكەنلىكى ھەققىدىكى قاراشنىڭ سانلىق مەلۇماتلارنى ۋە ئۇلارغا بېرىلگەن چۈشەندۈرۈشلەرنى ئۆزگەرتىۋېتىشى مۇمكىنلىكىنى ئوتتۇرىغا قويماقتا.
دېلاۋار ئۇنىۋېرسىتېتىنىڭ ئىنگلىز تىلى ۋە قانۇنشۇناسلىق پەنلىرىنىڭ پىنسىيىگە چىققان پىروفېسسورى، پى ئېچ دى ئۇنۋانىغا ئىگە، ئىلگىرى ئىلمىي ژۇرناللاردا ۋە ئاممىۋى تاراتقۇلاردا راك ھەمدە نىكاھ ئەھۋالى ھەققىدە ماقالە يازغان جوئان دېلفاتتورې «سى ئېن ئېن» تاراتقۇسىغا مۇنداق دېدى: «كىشىلەر ‹توي قىلىش — ياخشى، توي قىلماسلىق — يامان› دېگەن پەرەز بىلەن باشلاپ، ئىشلارنى ئەمەلىي سانلىق مەلۇماتلار نۇقتىسىدىن مەنىسى بولمىغان شەكىلدە چۈشەندۈرىدۇ». دېلفاتتورې مەزكۇر تەتقىقاتقا قاتناشمىغان.
جوئان دېلفاتتورې سۆزىنى داۋاملاشتۇرۇپ، تىببىي تەربىيەلەش ۋە تەتقىقاتلارغا سىڭىپ كەتكەن بۇ خىل بىر تەرەپلىمىلىكنىڭ كۆپىنچە ئەھۋاللاردا «زىيادە ئاددىيلاشتۇرۇلغان» خۇلاسىلەرنىڭ كېلىپ چىقىشىغا سەۋەب بولىدىغانلىقىنى قوشۇپ قويدى.
ئەمما، يېقىنقى تەتقىقاتتا كۆرسىتىلىشىچە، سىتاتىستىكىلىق جەھەتتىن «توي قىلغان» سالاھىيىتىدىكى كىشىلەرنىڭ راكقا گىرىپتار بولۇش نىسبىتى «توي قىلمىغانلار»غا قارىغاندا تۆۋەن بولغان. تەتقىقاتچىلار «توي قىلغانلار» دېگەن دائىرىنى توي قىلغان، ئايرىلىپ كەتكەن، ئاجراشقان ياكى تۇل قالغانلار دەپ بېكىتكەن.
مەزكۇر تەتقىقاتقا قاتناشمىغان «رىكاۋېرد» (Recovered) تەشكىلاتىنىڭ پىسخىكا ئىشلىرى مەسئۇلى، پىسخىكا پەنلىرى دوكتورى دېبورا ۋىنال مۇنداق دېدى: «بۇ، توي قىلىشنىڭ پەقەت مەلۇم بولغان ئىجتىمائىي پايدىلارنىلا ئەمەس، بەلكى كېيىنكى قەدەمدىكى فىزىئولوگىيەلىك پايدىلارنىمۇ ئېلىپ كېلىدىغانلىقىنى، شۇنداقلا ئەقىل بىلەن بەدەننىڭ، ئىجتىمائىي، پىسخىكىلىق ۋە جىسمانىي ساغلاملىقنىڭ ئۆزئارا بىرلىككە ئىگە ئىكەنلىكىنى كۆرسىتىپ بېرىدۇ».
دېبورا ۋىنال يەنە: «يالغۇزلۇقنىڭ ئۆلۈمگە ئېلىپ بارىدىغانلىقى مەلۇم. بۇ تەتقىقات مەزكۇر بايقاشنى تېخىمۇ ئېنىقلاشتۇردى» دېدى.
گەرچە بۇ تەتقىقات توي قىلىشنىڭ يەنە بىر يوشۇرۇن ساغلاملىق پايدىسىنى كۆرسىتىپ بەرگەن بولسىمۇ، لېكىن تېخىمۇ كۆپ تەتقىقاتلارغا ئېھتىياج بار.
تەتقىقاتتا 12 ئىشتاتتىكى 30 ياش ۋە ئۇنىڭدىن يۇقىرى ياشتىكى قۇرامىغا يەتكەنلەرنى ئاساس قىلغان ھالدا «نازارەت قىلىش، يۇقۇملۇق كېسەللىكلەر ئىلمى ۋە ئاخىرقى نەتىجە» (SEER) پىروگراممىسىنىڭ سانلىق مەلۇماتلىرى تەھلىل قىلىنغان.
تەتقىقاتچىلار ھەرگىز توي قىلمىغان ئەرلەر ئارىسىدىكى راك نىسبىتىنىڭ توي قىلغان ئەرلەرگە قارىغاندا %68 يۇقىرى ئىكەنلىكىنى بايقىغان. ھەرگىز توي قىلمىغان ئاياللار ئارىسىدا بۇ نىسبەت توي قىلغان ئاياللارغا قارىغاندا %85 يۇقىرى بولغان.
لۇڭ بېيچ تېببىي مەركىزى مېمورىيال كېيەر تود راك تەتقىقات ئورنىنىڭ تۈز ئۈچەي ئوپېراتسىيەسى مۇتەخەسسىسى، تىببىي پەنلەر دوكتورى كېتان تانكى مۇنداق دېدى: «راك بىلەن شەخسىي ھەرىكەتلەرنىڭ ئوخشاش بولماسلىقىنى كۆزدە تۇتقاندا، بۇ ئىنچىكە بىر سوئال. ئەمما ئومۇمىي جەھەتتىن ئېيتقاندا، توي قىلىشنىڭ تۈرلۈك يامان سۈپەتلىك ئۆسمىلەر بىلەن مۇناسىۋەتلىك بولغان نۇرغۇن خەۋپ ئامىللىرى بىلەن ئۇچرىشىشنى ئازايتىدىغانلىقى مەلۇم». كېتان تانكى مەزكۇر تەتقىقاتقا قاتناشمىغان.
تەتقىقات گۇرۇپپىسى بۇ بايقاشلارنىڭ كۆپ خىل سەۋەبلىرى بولۇشى مۇمكىنلىكىنى ئەسكەرتتى. مەسىلەن، تۇخۇمدان راكى ۋە بالياتقۇ ئىچكى پەردىسى راكىغا ئوخشاش بەزى راك تۈرلىرى كۆپىيىش مېخانىزمى بىلەن مۇناسىۋەتلىك بولۇشى مۇمكىن. ھەرگىز تۇغۇت ئۆتكىلىنى باشتىن كەچۈرمىگەن كىشىلەرنىڭ بۇ خىل راكلارغا گىرىپتار بولۇش خەۋپى تېخىمۇ يۇقىرى بولۇشى مۇمكىن.
تەتقىقاتتا يەنە ياشانغان قاتناشقۇچىلار ئارىسىدا نىكاھ بىلەن راك خەۋپى ئوتتۇرىسىدىكى مۇناسىۋەتنىڭ تېخىمۇ كۈچىيىدىغانلىقى بايقالدى. بۇ نىكاھنىڭ تەسىرى ۋاقىتنىڭ ئۆتۈشىگە ئەگىشىپ توپلىنىدىغانلىقىدىن بېشارەت بېرىشى مۇمكىن.
بۇ خىل نەتىجىلەرنىڭ قىسمەن سەۋەبى نىكاھنىڭ ئىجتىمائىي قوللاش ۋە ساقلىقنى ساقلاش جەھەتتە ئەۋزەللىك يارىتىپ بېرىشى بىلەن مۇناسىۋەتلىك بولۇشى مۇمكىن.
تەتقىقاتچىلار نىكاھلانغان كىشىلەرنىڭ خەتەرلىك دەپ قارىلىدىغان قىلمىشلار بىلەن شۇغۇللىنىش ئېھتىماللىقىنىڭ بىر قەدەر تۆۋەن بولىدىغانلىقىنى ئوتتۇرىغا قويدى. ئۇلار نىكاھ بىلەن ئۆپكە راكى ھەمدە بالياتقۇ بوينى راكىنىڭ تۆۋەن بولۇش نىسبىتى ئوتتۇرىسىدا قويۇق مۇناسىۋەت بارلىقىنى كۆرسىتىدىغان سانلىق مەلۇماتلارغا تاياندى.
بۇ ئىككى خىل راكنىڭ ھەر ئىككىلىسى تاماكا چېكىش، جىنسىي ھەرىكەت ۋە ھاراق ئىچىش قاتارلىق خەتەرلىك دەپ قارىلىدىغان قىلمىشلار بىلەن مۇناسىۋەتلىك.
تانكى «نىكاھلانغان كىشىلەر تەكشۈرتۈشنى تېخىمۇ كۆپ قىلىدۇ» دەپ كۆرسەتتى. تانكى يەنە مۇنداق دېدى: «بۇ نىكاھلانغان ئەرلەردە تېخىمۇ گەۋدىلىك بولۇپ، مەسىلەن، نىكاھلانغان ئەرلەرنىڭ تۈز ئۈچەينى تەكشۈرتۈش ئېھتىماللىقى نىكاھلانمىغانلارغا قارىغاندا يۈزدىن 20 يۇقىرى بولىدۇ... تۇرمۇش ئۇسۇلىمىز ۋە يېمەكلىك تاللىشىمىزنى باشقۇرۇشقا ھەمدە ماددىي جەھەتتىن تەمىنلەشكە ياردەم بېرىدىغان، بىزگە سالامەتلىك تەكشۈرتۈشنى ئەسكەرتىپ تۇرىدىغان ھەمراھنىڭ بولۇشى راكنىڭ ئالدىنى ئېلىشقا ياردەم بەرگەندەك قىلىدۇ».
ۋىنال بۇ قاراشنى قوللاپ مۇنداق دېدى: «نىكاھتىكى ھەمراھلار بىر-بىرىنىڭ ئۇزۇن مۇددەتلىك ساغلاملىقى ۋە بەخت-سائادىتىگە كۆڭۈل بۆلىدۇ. ئۇلار بىر-بىرىنى ياخشى غىزالىنىش، بەدەن چېنىقتۇرۇش ۋە قەرەللىك دوختۇردا تەكشۈرتۈش قاتارلىق ساغلاملىقنى ئاسرايدىغان تىرىشچانلىقلارغا ئىلھاملاندۇرۇشى مۇمكىن، بۇ ئارقىلىق مەسىلىلەرنى راكتىن ئىلگىرىكى باسقۇچتىلا بايقىغىلى بولىدۇ».
ۋىنال خېلتلاينغا مۇنداق دېدى: «باشقا تەكشۈرۈشلەردە نىكاھنىڭ ئەرلەرنىڭ روھىي ساغلاملىقىغا ئاياللارغا قارىغاندا تېخىمۇ كۆپ پايدىسى بارلىقى بايقالغان بولسىمۇ، ئەمما بۇ تەتقىقاتتا كۆرسىتىلگەن راك خەۋپىنىڭ تۆۋەنلىشى ھەر ئىككى جىنىسقا تەتبىقلىنىدۇ، بۇ كىشىنىڭ دىققىتىنى تارتىدۇ».
بەزى تەتقىقاتلاردا كۆرسىتىلىشىچە، راك بىلەن داۋالىنىۋاتقان بويتاق كىشىلەر نىكاھلانغانلارغا قارىغاندا تېخىمۇ ناچار نەتىجىلەرگە دۇچ كېلىشى مۇمكىن.
ئەمما دېلفاتتورا قاتارلىق باشقا تەتقىقاتچىلار بۇنىڭ قىسمەن سەۋەبى دوختۇرلاردىكى قېلىپلاشقان خاتا قاراشلار بولۇشى مۇمكىن دەپ قارىدى.
تېخىمۇ كۆپ تەتقىقاتلارغا ئېھتىياج بار بولۇپ، تەتقىقات ئاپتورلىرى نىكاھسىز كىشىلەرنى قانداق قىلىپ تېخىمۇ ياخشى قوللاشقا ئەھمىيەت بېرىش كېرەكلىكىنى تەكىتلىدى.
بۇ يەنە دوختۇرلارغا ئۆيىدە قوللايدىغان ئادىمى بولمىغانلارغا مەسلىھەت بېرىش پۇرسىتى يارىتىپ بېرىدۇ. نىكاھسىز كىشىلەر كۈچلۈك قوللاش تورى بەرپا قىلىشقا رىغبەتلەندۈرۈلۈشى كېرەك.
تانكى خېلتلاينغا مۇنداق دېدى: «مەيلى ھەمراھ، دوست ياكى ئائىلە بولسۇن، ئىجتىمائىي قوللاش ھەقىقەتەن مۇھىم ئامىل».
تانكى مۇنداق دېدى: «بۇ خىل قوللاشنىڭ ئوخشاش بىر ئۆيدە بولماسلىقى بەلكىم ئۇنىڭ تەسىرىنى سەل تۆۋەنلىتىشى مۇمكىن، ئەمما يەنىلا سىزنى ساغلام قىلمىشلارغا ئىلھاملاندۇرىدىغان، تەكشۈرتۈشنى ئەسكەرتىپ تۇرىدىغان ھەمدە تاماق ۋە پائالىيەتلەرنى سىز بىلەن بىرگە قىلىدىغان ئائىلە ئەزالىرى ۋە دوستلىرىڭىزنىڭ بولۇشى سىزنى تېخىمۇ ساغلام ۋە خۇشال روھىي ھالەتتە تۇتۇپلا قالماي، يەنە راك خەۋپىنى تۆۋەنلىتىدىغان جىسمانىي ساغلاملىق تەرەپلىرىدىمۇ سىزگە ياردەم بېرىدۇ».
ۋىنال يەنە مۇنداق دەپ تولۇقلىدى: «نىكاھنىڭ راكقا گىرىپتار بولۇش ئېھتىماللىقىنى تۆۋەنلىتىدىغانلىقىنى، ئەمما ئۇنىڭدىن پۈتۈنلەي ساقلىنالمايدىغانلىقىنى ئەستە تۇتۇش ئىنتايىن مۇھىم. ئەگەر بەختلىك نىكاھ تۇرمۇشىڭىز بولسىمۇ يەنىلا راكقا گىرىپتار بولسىڭىز، بۇ سىزنىڭ نىكاھىڭىز، مۇھەببىتىڭىز ياكى ھەمراھىڭىزغا كۆڭۈل بۆلۈشىڭىزنىڭ ئەيىبلىنىشى ئەمەس».
مەنبە: Healthline | Sat, 18 Apr 2026 15:06