سالامەتلىك ئەپلىرى بىلەن تېببىي جەھەتتىن ئالاھىدە تەييارلانغان يېمەكلىكلەر GLP-1 تۈرىدىكى دورىلارنى ئىشلەتكەندىن كېيىن ئېغىرلىقنىڭ ئېشىپ كېتىشىنى ئاستىلىتىشقا ياردەم بېرىدۇ.

سېماگلۇتىد (ۋىگوۋى، ئوزېمپىك) ۋە تىرزېپاتىد (مۇنجارو، زېپباوند) قاتارلىق GLP-1 دورىلىرىنى ئىشلىتىشتىن توختىغاندىن كېيىن، بەدەن ئېغىرلىقىنىڭ قايتا ئېشىپ كېتىشى كۆپ كۆرۈلىدىغان بىر ئەھۋال.
ئەمەلىيەتتە، ئىلگىرىكى تەتقىقاتلاردا كۆرسىتىلىشىچە، كۆپ ساندىكى كىشىلەر داۋالاشنى توختىتىپ بىر يىل ئىچىدە ئورۇقلىغان ئېغىرلىقىنىڭ ئاز دېگەندە يېرىمىنى قايتۇرۇۋالىدىكەن. بەدەن ئېغىرلىقىنىڭ قايتا ئېشىشى ئادەتتە دەسلەپكى 3 ئايدىن 4 ئايغىچە بولغان ۋاقىتتا تېزلىشىدىكەن.
ئەمما، يېڭى بىر تەتقىقاتتا كۆرسىتىلىشىچە، بەدەن ئېغىرلىقىنى باشقۇرۇش ئەپ دېتالى ياكى تىببىي جەھەتتىن مەخسۇس تەييارلانغان يېمەكلىكلەرنى ئۆز ئىچىگە ئالغان سىستېمىلىق قوللاشلار GLP-1 دورىلىرىنى توختاتقاندىن كېيىن بەدەن ئېغىرلىقىنىڭ قايتا ئېشىش سۈرئىتىنى ئاستىلىتىشقا ياردەم بېرىشى مۇمكىن ئىكەن.
«ئوبېسىتى ساينس ئەند پراكتىس» (Obesity Science & Practice) ژۇرنىلىدا 7-ئۆكتەبىر ئېلان قىلىنغان بۇ كىچىك تىپتىكى تەتقىقاتتا بايقىلىشىچە، يۇقىرىقىدەك ئارىلىشىشقا ئېرىشكەن قاتناشقۇچىلارنىڭ تۆت ئاي ئىچىدە قايتا ئاشقان بەدەن ئېغىرلىقى ئادەتتىكى كۈتۈنۈشكە ئېرىشكەنلەرگە قارىغاندا كۆرۈنەرلىك ئاز بولغان.
تەتقىقاتقا ئوتتۇرىچە يېشى 50، ئوتتۇرىچە ئېغىرلىقى 189 فوندستېرلىڭ ۋە ئوتتۇرىچە بەدەن ماسسىسى كۆرسەتكۈچى (BMI) 31.4 بولغان 39 قۇرامىغا يەتكەن كىشى قاتناشقان.
بارلىق قاتناشقۇچىلار GLP-1 دورىلىرىنى ئىشلىتىش جەريانىدا بەدەن ئېغىرلىقىنىڭ %10 تىن كۆپرەكىنى يوقاتقان ھەمدە تەتقىقات باشلىنىشتىن بۇرۇنقى 30 كۈن ئىچىدە داۋالاشنى توختاتقان.
بارلىق قاتناشقۇچىلار يەنە تەتقىقاتنىڭ بېشىدا ۋە ئاخىرىدا سوئال قەغىزى تولدۇرغان ھەمدە تۆت ئاي داۋامىدا كۆك چىشلىق تارازا ئارقىلىق ئۆيىدە ئۆزلىرىنىڭ بەدەن ئېغىرلىقىنى كۆزىتىپ تۇرغان.
تەتقىقاتچىلار قاتناشقۇچىلارنى ئىختىيارىي ھالدا تۆۋەندىكى ئۈچ گۇرۇپپىغا ئايرىغان:
ئادەتتىكى كۈتۈنۈش: قاتناشقۇچىلار ساقلىقنى ساقلاش خادىملىرىنىڭ داۋاملىق كۈتۈنۈشىگە ئېرىشكەن بولۇپ، بۇ جەريان كلىنىكا دوختۇرى ياكى رەسمىي رويخەتكە ئېلىنغان يېمەك-ئىچمەك مۇتەخەسسىسى تەرىپىدىن بېرىلگەن ئوزۇقلۇق، چېنىقىش ۋە تۇرمۇش ئۇسۇلى بويىچە مەسلىھەتلەرنى ئۆز ئىچىگە ئالغان بولۇشى مۇمكىن. قوللاش تۈرى ۋە مىقدارى تەمىنلىگۈچىنىڭ تەۋسىيەسىگە ۋە قوللىنىشچان بايلىقلارغا ئاساسەن ئوخشاش بولمىغان. تەتقىقاتچىلار ھېچقانداق قوشۇمچە ئارىلىشىش بىلەن تەمىنلىمىگەن.
رەقەملىك بەدەن ئېغىرلىقىنى باشقۇرۇش ئەپ دېتالى: قاتناشقۇچىلار «نۇم» (Noom) ئەپ دېتالىنى ئىشلىتىش ھوقۇقىغا ئېرىشكەن. بۇ ئەپ دېتالى بەدەن ئېغىرلىقىنى تۆۋەنلىتىش ۋە ساقلاشنى قوللاش ئۈچۈن ھەرىكەت ئىستراتېگىيەلىرىنى قوللىنىدۇ. بۇلار يېمەكلىك قوبۇل قىلىش، چېنىقىش ۋە بەدەن ئېغىرلىقىنى خاتىرىلەش، شۇنداقلا يېمەك-ئىچمەك ھەرىكىتىگە تەسىر كۆرسىتىدىغان پىسخىكىلىق، فىزىئولوگىيەلىك، ئىجتىمائىي ۋە مۇھىت ئامىللىرى ھەققىدىكى مائارىپ دەرسلىرىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ.
بۇ ئەپ دېتالى يەنە ئىشلەتكۈچىلەرنىڭ زىيادە غىزالىنىشنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدىغان ئامىللارنى تونۇشىغا ۋە باشقۇرۇشىغا ياردەم بېرىدىغان قوراللار بىلەن تەمىنلەيدۇ. قاتناشقۇچىلار ھەر كۈنى ئاز دېگەندە 15 مىنۇت ئەپ دېتالىنى ئىشلىتىشكە، جۈملىدىن دەرسلەرنى تاماملاشقا، يېمەكلىكلەرنى خاتىرىلەشكە ۋە بەدەن ئېغىرلىقىنى نازارەتكە رىغبەتلەندۈرۈلگەن.
تىببىي جەھەتتىن مەخسۇس تەييارلانغان يېمەكلىكلەر: بۇلار ئادەتتە سوزۇلما خاراكتېرلىك بۆرەك كېسىلى ياكى كونترول قىلىنالمىغان 2-تىپلىق دىئابېت كېسىلى قاتارلىق ئالاھىدە ساغلاملىق ئەھۋالى بار كىشىلەرنىڭ ئوزۇقلۇق ئېھتىياجىنى قاندۇرۇش ئۈچۈن رەسمىي رويخەتكە ئېلىنغان يېمەك-ئىچمەك مۇتەخەسسىسلىرى تەرىپىدىن تەييارلانغان ئوزۇقلۇق قىممىتى يۇقىرى يېمەكلىكلەردۇر.
بۇ تەتقىقاتتا، مەزكۇر گۇرۇپپىدىكى قاتناشقۇچىلار ھەر ھەپتە 70 تىن ئارتۇق تاللاش ئىچىدىن مىقدارى كونترول قىلىنغان 10 تال «بەدەن ساغلاملىقى» يېمەكلىكىنى تاللىغان بولۇپ، بۇ يېمەكلىكلەر ئۇلارنىڭ ئۆيىگە يەتكۈزۈپ بېرىلگەن.
تۆت ئاي ئۆتكەندىن كېيىن، تىببىي جەھەتتىن مەخسۇس تەييارلانغان يېمەكلىكلەرگە ياكى رەقەملىك بەدەن ئېغىرلىقىنى باشقۇرۇش ئەپ دېتالىغا ئېرىشكەن قاتناشقۇچىلارنىڭ قايتا ئاشقان بەدەن ئېغىرلىقى ئادەتتىكى كۈتۈنۈشكە ئېرىشكەنلەرگە قارىغاندا كۆرۈنەرلىك ئاز بولغان.
پەرەز قىلىنغان قايتا ئاشقان بەدەن ئېغىرلىقى ئادەتتىكى كۈتۈنۈش گۇرۇپپىسىدا بەدەن ئېغىرلىقىنىڭ %10.75 نى تەشكىل قىلغان بولسا، «نۇم» (Noom) گۇرۇپپىسىدا %3.6، تىببىي جەھەتتىن مەخسۇس تەييارلانغان يېمەكلىكلەر گۇرۇپپىسىدا بولسا %3.58 بولغان.
گەرچە ئۈچ گۇرۇپپىنىڭ ھەممىسىدىكى قاتناشقۇچىلارنىڭ بەدەن ئېغىرلىقى قايتا ئۆرلەپ كەتكەن بولسىمۇ، تەتقىقات نەتىجىسىدە كۆرسىتىلىشىچە، سىستېمىلىق ئوزۇقلىنىش ياكى ھەرىكەت جەھەتتىكى قوللاشلار GLP-1 دورىلىرىنى توختاتقاندىن كېيىن بەدەن ئېغىرلىقىنىڭ قايتا ئۆرلەپ كېتىشىنى چەكلەشكە ياردەم بېرىشى مۇمكىن ئىكەن.
كالىفورنىيە شتاتىنىڭ فاۋنتىن ۋاللېيدىكى ئورەنج كوست تېببىي مەركىزى مېمورىيال كېيەر ئوپېراتسىيە ئارقىلىق ئورۇقلىتىش مەركىزىنىڭ تېببىي مۇدىرى، دوكتور مىر ئەلى: «بۇ بايقاشلار ئورۇقلاش جەريانىدىكى بىمارلارغا داۋاملىق قوللاش كۆرسىتىشنىڭ ئەۋزەللىكىنى گەۋدىلەندۈرۈپ بەردى» دېدى. ئەلى بۇ تەتقىقاتقا قاتناشمىغان.
مانخاتتان تېببىي ئىشخانىلىرىنىڭ ئېتىراپنامە ئالغان ئىچكى كېسەللىكلەر دوختۇرى، دوكتور دېنىس پاتېمۇ بۇ تەتقىقاتقا قاتناشمىغان بولۇپ، ئۇ خېلسلاين تورىغا بۇ بايقاشلارنىڭ ئىنتايىن مۇھىملىقىنى بىلدۈرۈپ مۇنداق دېدى: «چۈنكى بۇلار سېمىزلىكنى باشقۇرۇشنىڭ كۆپ خىل ئامىللىق ئىكەنلىكىنى، يەنى پەقەت دورىلا ئەمەس، بەلكى تاماق تۈرلىرىنىڭ بىرىكمىسى ۋە ھەرىكەت جەھەتتىكى ئۆزگىرىشلەرنىڭ ھەممىسىنىڭ رول ئوينايدىغانلىقىنى كۆرسىتىپ بېرىدۇ».
ئەمما، بۇ پەقەت تۆت ئاي داۋاملاشقان كىچىك كۆلەملىك تەتقىقات بولغاچقا، بۇ خىل ئۇسۇللارنىڭ GLP-1 دورىلىرىنى توختاتقاندىن كېيىن كىشىلەرنىڭ ئورۇقلاش نەتىجىسىنى ئۇزۇن مۇددەت ساقلىشىغا ياردەم بېرەلەيدىغان-بېرەلمەيدىغانلىقىنى بېكىتىش ئۈچۈن، تېخىمۇ كۆلەملىك ۋە ئۇزۇن مۇددەتلىك سىناقلارغا ئېھتىياج بار.
ئەلى تەتقىقاتلارغا ئاساسەن، مەزكۇر GLP-1 دورىلىرى ئۇزۇن مۇددەت ئىشلىتىلگەندە بەدەن ئېغىرلىقىنى باشقۇرۇشتا ئەڭ ئۈنۈملۈك بولىدىغانلىقىنى قەيت قىلدى.
ئۇ يەنە: «سېمىزلىكنى قەنت سىيىش كېسىلى ياكى يۇقىرى قان بېسىمىغا ئوخشاش سوزۇلما خارەكتېرلىك كېسەللىك سۈپىتىدە تونۇش ۋە داۋالاش كېرەك» دېدى.
پاتې خانىممۇ بۇ قاراشقا قوشۇلدى ۋە سېمىزلىكنىڭ ھەمىشە داۋاملىق داۋالاشقا ئېھتىياجلىق سوزۇلما خارەكتېرلىك كېسەللىك سۈپىتىدە تونۇلمايدىغانلىقىنى تەكىتلىدى.
ئۇ مۇنداق دېدى: «مېنىڭچە تېببىي ساھە، سۇغۇرتا شىركەتلىرى ۋە پۈتكۈل ئامما سېمىزلىكنى سوزۇلما خارەكتېرلىك كېسەللىك سۈپىتىدە تولۇق قوبۇل قىلىپ بولالمىدى، ئەمەلىيەتتە كۆپ ساندىكى بىمارلار ئۈچۈن بۇ جەزمەن بىر كېسەللىكتۇر. شۇ سەۋەبتىن، مېنىڭچە بىمارلار ئەگەر ئېھتىياجلىق بولسا بۇ دورىلارنى ئۇزۇن مۇددەت ئىشلىتىشى كېرەك».
ئەلى يەنە مۇنداق دېگەنلەرنى سۆزلىرىگە ئىلاۋە قىلدى: «بۇ GLP-1 دورىلىرى تېخىمۇ ساغلام ئوزۇقلىنىش ۋە تۇرمۇش شەكلىگە ئۆتۈشتىكى يۇقىرى ئۈنۈملۈك قورال بولۇپ، كۆپىنچە كىشىلەرنىڭ ئۇنى ئۇزۇن مۇددەت ئىشلىتىشىگە توغرا كېلىشى مۇمكىن».
پاتې خانىم چۈشەندۈرۈپ مۇنداق دېدى، GLP-1 دورىلىرىنىڭ مەقسەتلىرىدىن بىرى، كىشىلەرنىڭ قورسىقى تويغانلىقىنى ھېس قىلغاندا يېيىشتىن توختاپ، كىچىكرەك مىقداردىكى تاماقلارنى يېيىشىگە ياردەم بېرىشتۇر.
ئۇ: «مەن بىمارلىرىمغا ئەڭ بېشىدىن باشلاپلا مەقسەتنىڭ مۇشۇ ئىكەنلىكىنى ئېيتىمەن» دېدى ۋە بىمارلارنىڭ داۋالاشنى توختاتقاندىن كېيىنمۇ بۇ ئادەتلەرنى ساقلاپ قېلىشىنى ئۈمىد قىلىدىغانلىقىنى قوشۇمچە قىلدى.
ئەلى ئاقسىل ۋە كۆكتاتلار مول بولغان تەڭپۇڭ ئوزۇقلىنىشنى ساقلاشنى، شۇنىڭ بىلەن بىرگە قوشۇمچە شېكەر ۋە پىششىقلاپ ئىشلەنگەن كراخماللىق يېمەكلىكلەرنى چەكلەشنى تەۋسىيە قىلدى.
ئۇ يەنە مۇنداق دېدى، نازارەت ئەپلىرى ۋە ساغلاملىق مۇتەخەسسىسلىرى ياكى تىزىمغا ئېلىنغان ئوزۇقلۇقشۇناسلار بىلەن قەرەللىك كۆرۈشۈپ تۇرۇشمۇ كىشىلەرنىڭ قولغا كەلتۈرگەن نەتىجىسىنى ساقلىشىغا ياردەم بېرىشى مۇمكىن.
پاتې مۇنداق دېدى: «بىمارلار شۇنى چۈشىنىشى كېرەككى، GLP دورىسى مۆجىزە يارىتىدىغان دورا ئەمەس، گەرچە ئېغىرلىقنىڭ كۆرۈنەرلىك تۆۋەنلىشى بىلەن شۇنداق تۇيغۇ بېرىشى مۇمكىن بولسىمۇ، ئەمما ئۇ پەقەت چېنىقىش ۋە ساغلام ئوزۇقلىنىش بىلەن بىرگە ئىشلىتىلىدىغان بىر قورال خالاس».
مەنبە: Healthline | Sat, 10 Oct 2026 07:01