سىز قورقۇنچ ئىچىدە چۈش كۆرەمسىز ياكى خۇشاللىق ئىچىدە؟ بۇنىڭ جاۋابى ئەتىگەنلىك كەيپىياتىڭىزغا تەسىر كۆرسىتىشى مۇمكىن.

مەنبە: ساغلاملىق لىنىيەسى (Healthline)
ئۇيقۇ ئومۇمىي ساغلاملىقنىڭ مۇھىم بىر قىسمى، ئەمما چۈشلىرىڭىزنىڭ تەسىرى تېخى تولۇق چۈشىنىلمىگەن.
يېقىندا «ئۇيقۇ» (Sleep) ژۇرنىلىدا ئېلان قىلىنغان بىر تۈرلۈك تەتقىقاتتا كۆرسىتىلىشىچە، سىز كۆرگەن چۈشنىڭ تۈرى ئەتىگەنلىك كەيپىياتىڭىزغا تەسىر كۆرسىتىشى مۇمكىن ئىكەن.
گەرچە بۇ تەتقىقاتتا قورقۇنچلۇق چۈشلەرنىڭ ئەتىگەنلىك كەيپىياتنىڭ تۆۋەن بولۇشىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدىغانلىقى بىۋاسىتە ئوتتۇرىغا قويۇلمىغان بولسىمۇ، ئەمما چۈشتىكى قورقۇنچ ياكى خۇشاللىقنىڭ پىسخىكىلىق ئىقتىدارىڭىزدا مۇھىم رول ئوينايدىغانلىقىنى كۆرسىتىپ بەرگەن.
تەتقىقاتچىلار بۇ ساھەدە يەنىمۇ ئىلگىرىلىگەن ھالدا تەتقىقات ئېلىپ بېرىش زۆرۈرلۈكىنى تەكىتلىمەكتە.
«چۈشلەر پىسخىكىلىق داۋالاشتىكى ئىنتايىن ئومۇملاشقان تېما. مەن شۇنى بايقىدىمكى، خېرىدارلار دائىم چۈشنى تەبىرلەش، ئۇلارنىڭ مەنىسىنى چۈشىنىش ياكى كۈندىلىك تۇرمۇش بىلەن بولغان باغلىنىشى ھەققىدە سورايدۇ» دېدى پىسخولوگىيە پەنلىرى دوكتورى، ئىجازەتنامىلىك پىسخولوگ ھەم «ئەقىل-ھوش ۋە دىققەت چېچىلىش كېسىلى بار ئاتا-ئانىلار» ناملىق كىتابنىڭ ئاپتورى نىكول ئاندرېئولى. نىكول ئاندرېئولى مەزكۇر تەتقىقاتقا قاتناشمىغان.
ئۇ «ساغلاملىق لىنىيەسى»گە مۇنداق دېدى: «بولۇپمۇ ھېسسىياتقا باي چۈشلەر ئەتىگەنلىك كەيپىياتقا كۈچلۈك تەسىر كۆرسىتىدۇ. نۇرغۇن خېرىدارلىرىم چۈش مەزمۇنى سەۋەبىدىن ئويغانغاندىن كېيىن تەشۋىشلىنىش ياكى روھىي چۈشكۈنلۈك ھېس قىلىدىغانلىقىنى سۆزلەپ بېرىدۇ».
بۇ تەتقىقاتتا بوستون ئىنىستىتۇتىنىڭ كۈندىلىك ئۇيقۇ ۋە ساغلاملىق تەكشۈرۈش سانلىق مەلۇماتلىرى ئىشلىتىلگەن. تەتقىقاتچىلار 18 ياشتىن يۇقىرى 1518 قاتناشقۇچىنى تەھلىل قىلغان.
قاتناشقۇچىلارغا قىسقا ئۇيقۇ خاتىرىسى ۋە ئەتىگەنلىك كەيپىيات دوكلاتىنى ئۆز ئىچىگە ئالغان بىر تەكشۈرۈش جەدۋىلى ئەۋەتىلگەن. بىر يېرىم يىل داۋاملاشقان تەتقىقات جەريانىدا، قاتناشقۇچىلار ئەڭ كۆپ بولغاندا 55 تەكشۈرۈش جەدۋىلىنى تولدۇرغان.
تەكشۈرۈش تۆۋەندىكىدەك ئامىللارنى ئۆز ئىچىگە ئالغان:
قاتناشقۇچىلاردىن يەنە چۈشلىرى ۋە چۈشلىرىنى قانچىلىك ئەستە تۇتالايدىغانلىقى سورالغان.
ئۇلار يەنە ئەتىگەنلىك ھېسسىياتى ۋە ئومۇمىي كەيپىياتىنى خاتىرىلەش ئۈچۈن بىر تەكشۈرۈش جەدۋىلىگە ئېرىشكەن.
تەتقىقاتچىلار شۇنى بايقىدىكى، چۈشىدە قورقۇنچ ھېس قىلغانلارنىڭ ئەتىگەنلىك كەيپىياتىنىڭ تۆۋەن بولۇش ئېھتىماللىقى %7 يۇقىرى بولغان.
چۈشىدە خۇشاللىق بىلەن قورقۇنچنى بىرلىكتە ھېس قىلغانلارنىڭ تەمكىن كەيپىياتتا ئويغىنىش ئېھتىماللىقى تەخمىنەن %20 يۇقىرى بولغان. شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا، چۈشىدە يۇقىرى دەرىجىدە خۇشاللىق ھېس قىلغانلارنىڭ ئىجابىي كەيپىياتتا ئويغىنىش ئېھتىماللىقى %9 يۇقىرى بولغان.
روھىي كېسەللىكلەر ۋە ئۇيقۇ تېببىي مۇتەخەسسىسى، مېنلو باغچىسى روھىي كېسەللىكلەر ۋە ئۇيقۇ تېببىي مەركىزىنىڭ قۇرغۇچىسى دوكتور ئالېكس دىمىترىيۇ مۇنداق دېدى: «چۈش كۆرىدىغان REM باسقۇچىدىكى ئۇيقۇ بىر خىل مەۋھۇم داۋالاش ياكى ساندۇق مۇھىتى دەپ قارالماقتا». ئالېكس دىمىترىيۇ مەزكۇر تەتقىقاتقا قاتناشمىغان.
ئالېكس دىمىترىيۇ «ساغلاملىق لىنىيەسى»گە مۇنداق دېدى: «چۈش كۆرۈش ھالىتىدە نورادرېنالىن (ئادرېنالىن) كەمچىل بولغاندا، مېڭە كەلگۈسى پىلانلار ئۈچۈن ھېسسىيات كەچۈرمىشلىرىنى قايتا تەكرارلايدۇ. چۈش كۆرۈش ئۇيقۇسى ئەقىل-ھوشنىڭ ھېسسىيات ئويۇن مەيدانىغا ئوخشايدۇ. بۇنىڭغا ئاساسلانغاندا، چۈش كۆرۈش ھاياتى تېخىمۇ ئاكتىپ بولغان كىشىلەر تېخىمۇ ياخشى ھېسسىياتنى تەڭشەش ئەۋزەللىكىدىن بەھرىمەن بولالايدۇ. ئۇلارنىڭ ئۇيقۇدىكى مېڭىسى بۇ ساندۇق مۇھىتىدا تېخىمۇ كۆپ ۋاقىت ئۆتكۈزگەن بولىدۇ. قورقۇنچ ئەڭ بۇرۇنقى ھېسسىيات بولۇش سۈپىتى بىلەن، چۈشلىرىمىزدە ئەڭ كۆپ بىر تەرەپ قىلىشقا ئېھتىياجلىق تۇيغۇ بولۇشى مۇمكىن».
تەتقىقاتچىلار يەنە شۇنى بايقىدىكى، ماسلىشىشچان ھېسسىيات تەڭشەش ئىقتىدارى يۇقىرى كىشىلەرنىڭ ئەتىسى قورقۇنچلۇق چۈشلەرنىڭ سەلبىي تەسىرىگە ئۇچراش ئېھتىماللىقى %3 تىن كۆپرەك يۇقىرى بولغان.
ئەمما، چۈشىدە ئوتتۇرىچە سەۋىيەدىن يۇقىرى قورقۇنچ ھېس قىلغان كىشىلەرنىڭ ئوخشاشلا تېخىمۇ يۇقىرى دەرىجىلىك ماسلىشىشچان ھېسسىياتنى تەڭشەش ئىقتىدارىغا ئىگە بولۇش ئېھتىماللىقى يۇقىرى بولغان.
ئاندىرىئولى مۇنداق دېدى: «ھېسسىياتنى تېخىمۇ ئاكتىپلىق بىلەن باستۇرىدىغان ياكى ئۇنىڭدىن قاچىدىغان كىشىلەر ھېسسىيات جەھەتتىن ئانچە كۈچلۈك بولمىغان ياكى ئېنىق بولمىغان چۈشلەرنى كۆرۈشى مۇمكىن، شۇڭلاشقا ئۇلار چۈشلىرىنى ئاز ئەستە تۇتۇشى مۇمكىن».
ئۇ يەنە مۇنداق دەپ چۈشەندۈردى: «ئەمما، قورقۇنچقا تاقابىل تۇرۇشتا قوبۇل قىلىشقا ئوخشاش تېخىمۇ ساغلام ئىستراتېگىيەلەرنى قوللىنىدىغانلار پاسسىپ ھېسسىيات كەچۈرمىشلىرىدىن ئانچە قاچمايدۇ. ئۇلار قورقۇنچقا ئوخشاش پاسسىپ ھېسسىياتلار بىلەن ئالاقە قىلىشقا تېخىمۇ ئوچۇق بولۇپ، بۇ خىل ھېسسىياتلارنىڭ چۈشلەردە كۆرۈلۈش ئېھتىماللىقىنى ئاشۇرىدۇ».
بۇ بايقاشلار چۈش بىلەن ئويغاق مەزگىلدىكى پىسخىكىلىق ئىقتىدار ئوتتۇرىسىدا ئىنچىكە بىر باغلىنىش بارلىقىنى كۆرسىتىپ بەردى.
چۈشتىكى قورقۇنچ ئەتىسىدىكى كەيپىياتنىڭ تۆۋەن بولۇشى بىلەن مۇناسىۋەتلىك بولسىمۇ، ئەمما ماسلىشىشچان ھېسسىياتنى تەڭشەش بىلەن چۈشتىكى ئارىلاشما ھېسسىياتلار ئوتتۇرىسىدىكى ئۆزئارا تەسىر شۇنى كۆرسىتىپ بېرىدۇكى، چۈشتىكى ھېسسىياتلىرىڭىز پىسخىكىلىق تەڭشەشتە ھەرىكەتچان ۋە ئىقتىدارلىق رول ئوينىشى مۇمكىن.
ئەگەر سىز تۆۋەن كەيپىيات بىلەن ئويغانغان بولسىڭىز، كۈنۈڭىزنى باشلاش تېخىمۇ قىيىنغا توختىشى مۇمكىن. ئەمما، پىسخىكىڭىزنى ئىجابىي تەرەپكە بۇرۇشنىڭ بەزى ئۇسۇللىرى بار.
دىمىترىيۇ مۇنداق دېدى: «ئۇيقۇ بىلەن ئويغىنىش ئارىسىدا ئېنىق بىر چەك قويۇش پايدىلىق. كارىۋاتتىن قوپۇڭ، سىرتقا چىقىپ قۇياش نۇرىدىن بەھرىمەن بولۇڭ ۋە ھەرىكەت قىلىڭ. مۇزىكىمۇ ھېسسىياتىمىزغا چوڭقۇر تەسىر كۆرسىتىدۇ، بولۇپمۇ ئېغىر ئۆتكەن بىر كېچىدىن كېيىن ئىشخانىغا بارىدىغان يولدا مۇزىكا ئاڭلاش پايدىلىق».
ئاندىرىئولى چۈشلىرىڭىزنى تەھلىل قىلىشتىن ساقلىنىشنى تەۋسىيە قىلدى. ئۇ مۇنداق دېدى: «ئەكسىچە، نېمە ئىش يۈز بېرىۋاتقانلىقىنى ئېيتىش ئارقىلىق دىققىتىڭىزنى ھازىرقى پەيتكە قارىتىڭ، مەسىلەن «ئاشۇ چۈش يەنىلا خىيالىمدا تۇرۇۋالدى» دەڭ ياكى قىلىۋاتقان ئىشىڭىزنى بايان قىلىڭ».
ئاندىرىئولى ئەتىگەنلىك كەيپىياتىڭىزنى ياخشىلاش ئۈچۈن تۆۋەندىكىدەك مەسلىھەتلەرنى بەردى:
گەرچە سىز چۈشلىرىڭىزنى تولۇق كونترول قىلالماسلىقىڭىز مۇمكىن بولسىمۇ، ئەمما زېھنىڭىز ۋە بەدىنىڭىزنى ئۇيقۇغا تەييارلاشنىڭ چۈشىڭىزدىكى ھېسسىياتنى تەڭشەشكە ياردەم بېرىدىغان ئۇسۇللىرى بولۇشى مۇمكىن.
دىمىترىيۇ مۇنداق دېدى: «چۈشنى مەشىق قىلىشنىڭ ياردىمى بولىدىغانلىقىغا دائىر بەزى پاكىتلار بار. ئۇخلاشتىن بۇرۇن، قايتا-قايتا كۆرۈلىدىغان ياكى قورقۇنچلۇق چۈشلىرىڭىزنى خاتىرىلەپ يېزىڭ ۋە كۆز ئالدىڭىزغا كەلتۈرۈڭ، ئاندىن ئۇ چۈشكە ئىجابىي بىر ئاخىرلىشىش لايىھەسى تۈزۈڭ. بۇنى تەكرارلاڭ. كىشىلەر بۇنداق قىلىش ئارقىلىق بەزىدە چۈشنىڭ نەتىجىسىنى ئۆزگەرتەلەيدۇ».
ئۇ يەنە مۇنداق دېگەنلەرنى سۆزلىرىگە ئىلاۋە قىلدى: «شۇنداقلا، ئۇخلاشتىن بۇرۇن كۆرىدىغان ۋە ئاڭلايدىغان نەرسىلىرىڭىزگە دىققەت قىلىڭ، چۈنكى تاراتقۇلار چۈشلىرىمىزگە ۋە ھېسسىياتىمىزغا تەسىر كۆرسىتىدۇ. تېخىمۇ يېنىك، قىزىقارلىق مەزمۇنلارنى كۆرۈڭ. كۈلكە ھەرقانداق ئىش ئۈچۈن ئەڭ ياخشى دورىدۇر».
ئاندىرىئولى ئۇيقۇ تازىلىقىنىڭ ئومۇمىي ئۇيقۇ سۈپىتى ئۈچۈن ئىنتايىن مۇھىملىقىنى ۋە چۈشلىرىڭىزگە تەسىر كۆرسىتىدىغانلىقىنى ئەسكەرتتى.
ئۇيقۇ تازىلىقىڭىزنى ياخشىلاش ئۈچۈن، ئۇ تۆۋەندىكىلەرنى تەۋسىيە قىلدى:
ئۇ مۇنداق دېدى: «ئېنىق چۈش كۆرۈش (يەنى ئۆزىنىڭ چۈش كۆرۈۋاتقانلىقىنى بىلىپ تۇرۇش ھالىتى) نى ئاشۇرۇڭ. سىز چۈش خاتىرىسى تۇتۇش ئارقىلىق چۈشنى ئەسلەش ئىقتىدارىڭىزنى يۇقىرى كۆتۈرەلەيسىز. ۋاقىتنىڭ ئۆتۈشىگە ئەگىشىپ، بۇ سىزنىڭ چۈش كۆرۈۋاتقانلىقىڭىزنى تونۇش ئىقتىدارىڭىزنى كۈچەيتىدۇ، ئاندىن چۈشتە يۈز بېرىدىغان ئىشلارغا تەسىر كۆرسىتەلەيسىز».
ئاندىرىئولى مۇنداق دېدى: «تەسەۋۋۇر مەشىقى بىلەن داۋالاش (IRT) بىلىش-خۇسۇسىيەت داۋالاش ئۇسۇلى (CBT) نىڭ بىر تۈرى بولۇپ، ئۇ يامان چۈشلەرنى ئوتتۇراھال ياكى ئىجابىي بىر ئاخىرلىشىش بىلەن قايتا يېزىشقا ئەھمىيەت بېرىدۇ. كىشىلەر زېھنىدە بۇ يېڭى نۇسخىنى مەشىق قىلىش ئارقىلىق، ۋاقىتنىڭ ئۆتۈشىگە ئەگىشىپ تەكرارلىنىدىغان ۋەھىمىلىك چۈشلەرنىڭ چاستوتىسىنى ۋە سىجىللىقىنى تۆۋەنلىتەلەيدۇ».
مەنبە: Healthline | Sat, 02 May 2026 15:43