تۇخۇملۇق قەھۋە تىكتوك سۇپىسىدا ئومۇملىشىۋاتىدۇ، ئەمما ئېغىر سالامەتلىك خەۋپى يارىتىشى مۇمكىن.

ئەتىگەنلىك بىر پىيالە قەھۋەگە تاتلىق ۋە قايماقلىق تۈس قوشىدىغان بىر خىل ئۇسۇل ئىجتىمائىي تاراتقۇلاردا تېز تارقىلىپ مودا بولماقتا.
بۇ «تۇخۇملۇق قەھۋە» دەپ ئاتىلىدۇ. ئۇ ئادەتتە تۇخۇم سېرىقىنى شېكەر ۋە قويۇلدۇرۇلغان سۈت بىلەن كۆپتۈرۈپ، قويۇق قايماق ھالىتىگە كەلتۈرگەندىن كېيىن، ئاچچىق قەھۋە ياكى ئېسپىرىسسو قەھۋەسىنىڭ ئۈستىگە قۇيۇش ئارقىلىق تەييارلىنىدۇ.
گەرچە بۇ ئىچىملىك نۆۋەتتە تىكتوك (TikTok) تۇدا مودا بولۇۋاتقان بولسىمۇ، ئەمەلىيەتتە پۈتۈنلەي يېڭى نەرسە ئەمەس. بۇ خىل تاتلىق تۈرۈم خاراكتېرلىك ئىچىملىكنىڭ ھەر خىل نۇسخىلىرى ئون نەچچە يىلدىن بېرى مەۋجۇت بولۇپ، بۇلار ۋىيېتنامنىڭ تۇخۇملۇق قەھۋەسى (cà phê trứng)، شىۋېتسىيەنىڭ تۇخۇملۇق قەھۋەسى ۋە ئىتالىيەنىڭ «زاباگلىئون ئەل كاففې» (zabaglione al caffè) غا ئوخشاش تۇخۇم ئاساس قىلىنغان ئىچىملىكلەرنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ.
ئەمما بۇ ئىچىملىك ئالقىشقا ئېرىشىشىگە ئەگىشىپ، بىر قىسىم مۇتەخەسسىسلەر ئۇنىڭ سالامەتلىككە ئېغىر خەتەر ئېلىپ كېلىدىغانلىقىدىن ئاگاھلاندۇرماقتا.
تۇخۇملۇق قەھۋە ھەققىدىكى ئەڭ چوڭ ئەندىشىلەرنىڭ بىرى ئۇنىڭ ياسىلىش ئۇسۇلىدۇر. نۇرغۇن تەييارلاش ئۇسۇللىرىدا خام ياكى يېنىك قىزىتىلغان تۇخۇم سېرىقى ئىشلىتىلىدىغان بولۇپ، بۇ سالمونېللا (Salmonella) باكتېرىيەسىنى ئېلىپ كېلىشى مۇمكىن.
«ئېنتىرېلى نۆرىشد» (Entirely Nourished) ئورنىدىكى يۈرەك قان تومۇر كېسەللىكلىرىنىڭ ئالدىنى ئېلىش ئوزۇقلۇقشۇناسى مىشېل رۇتېنستىيىن: «خام ياكى تولۇق پىشمىغان تۇخۇم سېرىقى ئىشلىتىلگەن تۇخۇملۇق قەھۋەنى ئىستېمال قىلىش سەل قاراشقا بولمايدىغان سالمونېللا خەۋپىگە ئىگە» دېدى.
گەرچە بىر قىسىم كىشىلەر ئىسسىق قەھۋەنىڭ تۇخۇمنى بىخەتەر قىلىشقا يېتەرلىك ئىكەنلىكىنى پەرەز قىلسىمۇ، ئەمما مىشېل رۇتېنستىيىن بۇنىڭ كۆپىنچە ئەھۋالدا ئۇنداق ئەمەسلىكىنى ئاگاھلاندۇردى.
مىشېل رۇتېنستىيىن يەنە: «ئىسسىق قەھۋە ئادەتتە تۇخۇمنى پىشۇرۇش ۋە سالمونېللا بىلەن بۇلغىنىش خەۋپىنى تۆۋەنلىتىدىغان بىخەتەر تېمپېراتۇرىغا يېتەلمەيدۇ» دېدى.
سالمونېللا يۇقۇملىنىشى ئىچ سۈرۈش، قىزىش ۋە ئاشقازان تارتىشىپ ئاغرىش قاتارلىق ئالامەتلەرنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدىغان بولۇپ، بۇ ئالامەتلەر باكتېرىيە بىلەن ئۇچراشقاندىن كېيىن بىر نەچچە سائەتتىن بىر نەچچە كۈنگىچە بولغان ئارىلىقتا باشلىنىشى مۇمكىن.
گەرچە نۇرغۇن ساغلام كىشىلەر داۋالانماي تۇرۇپمۇ ئەسلىگە كېلەلەيدىغان بولسىمۇ، ئەمما يۇقۇملىنىش ياشانغانلار، ھامىلىدارلار ۋە ئىممۇنىتېت سىستېمىسى ئاجىزلاشقانلار قاتارلىق ئالاھىدە كىشىلەر توپى ئۈچۈن تېخىمۇ خەتەرلىك بولۇشى مۇمكىن.
ھەر قانداق بىر دانە تۇخۇمدىن يۇقۇملىنىش خەۋپى بىر قەدەر تۆۋەن بولسىمۇ، لېكىن يېمەكلىك بىخەتەرلىكى مۇتەخەسسىسلىرى ئادەتتە ئىمكانقەدەر خام ياكى تولۇق پىشمىغان تۇخۇمدىن ساقلىنىشنى تەۋسىيە قىلىدۇ.
يېمەكلىك بىخەتەرلىكى ئەندىشىلىرىدىن باشقا، تۇخۇملۇق قەھۋەنىڭ يەنە ئوزۇقلۇق جەھەتتىكى كەمچىلىكلىرىمۇ بولۇشى مۇمكىن.
بۇ ئىچىملىك ئادەتتە تاتلىق قويۇلدۇرۇلغان سۈت ۋە قوشۇمچە شېكەر بىلەن تەييارلىنىدىغان بولۇپ، بۇ ئۇنىڭ ئومۇمىي ئىسسىقلىق مىقدارى ۋە شېكەر تەركىبىنى كۆرۈنەرلىك ئاشۇرۇۋېتىدۇ.
تۇخۇم سېرىقى بىلەن بىرلەشكەندە، ئۇ يەنە زور مىقداردىكى تويۇنغان ياغنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ.
مىشېل رۇتېنستىيىن: «بىز بۇنىڭ كۈندىلىك ئوزۇقلۇقىڭىزغا قوشىدىغان تويۇنغان ياغ مىقدارىغا دىققەت قىلىشىمىز كېرەك» دېدى.
ئۇ يەنە: «تۇخۇم سېرىقى ۋە قويۇلدۇرۇلغان سۈتتە بىر نەچچە گرام تويۇنغان ياغ بولىدۇ. سىز يەۋاتقان باشقا يېمەكلىكلەرگە ئاساسەن، بۇ ئەھۋال ئاپو-بى (apoB) ۋە تۆۋەن زىچلىقتىكى لىپوپروتىن (LDL) خولېستېرىن مىقدارىنى ئۆرلىتىۋېتىشى مۇمكىن» دېدى.
تۆۋەن زىچلىقتىكى لىپوپروتىن (LDL) خولېستېرىن مىقدارىنىڭ يۇقىرى بولۇشى ۋاقىتنىڭ ئۆتۈشىگە ئەگىشىپ يۈرەك كېسىلى خەۋپىنىڭ ئېشىشى بىلەن مۇناسىۋەتلىك دەپ قارىلىدۇ.
تۇخۇملۇق قەھۋەنى ئاندا-ساندا ئىستېمال قىلىشنىڭ سالامەتلىككە چوڭ تەسىرى بولۇشى ناتايىن بولسىمۇ، ئەمما شېكەر مىقدارى يۇقىرى ۋە تويۇنغان يېغى كۆپ ئىچىملىكلەرنى دائىم ئىچىش ئۇزۇن مۇددەتلىك ساغلاملىق ئۈچۈن ئەڭ ياخشى تاللاش بولماسلىقى مۇمكىن.
تۇخۇملۇق قەھۋەگە قىزىقىدىغانلار ئۈچۈن، يوشۇرۇن خەتەرنى ئازايتىش بىلەن بىرگە، ئوخشاش تەم ۋە قۇرۇلمىنى ھاسىل قىلىشنىڭ باشقا ئۇسۇللىرى بار.
مىشېل رۇتېنستىيىن: «سالمونېللا خەۋپىنى تۆۋەنلىتىش ئۈچۈن، بىز چوقۇم خام تۇخۇم سېرىقىنى چىقىرىۋېتىشىمىز كېرەك» دېدى.
تۇخۇم ئىشلەتمەي تۇرۇپ قايماقلىق ۋە كۆپۈكلۈك تۈزۈلۈش ھاسىل قىلىش ئۈچۈن، بۇغلانغان سۈت ياكى بارىستا ئۇسلۇبىدىكى سۇلۇ سۈتىگە ئوخشاش ئۆسۈملۈك ئاساسلىق ئورۇنباسارلارنى تاللاش بىر خىل ئۇسۇلدۇر.
بۇ تاللاشلار خام ياكى تولۇق پىشۇرۇلمىغان تۇخۇم بىلەن مۇناسىۋەتلىك يېمەكلىك بىخەتەرلىكى مەسىلىلىرىدىن ساقلانغان ھالدا، ئىچىملىكنىڭ ئۆزىگە خاس تەمىگە تەقلىد قىلالايدۇ.
يەنە بىر ئورۇنباسار بولسا ئاكۋافابا (كونسېرۋا نوقۇتنىڭ سۈيى) بولۇپ، ئۇنى مۇقىم كۆپۈككە ئايلاندۇرۇپ قەھۋەنىڭ ئۈستىگە ئىشلىتىشكە بولىدۇ.
ئاكۋافابا ئىشلىتىش «سالمونېللا باكتېرىيەسى خەۋپى بولمىغان ھالدا قەھۋەگە بۇلۇتتەك يېنىك ئۈنۈم قوشىدۇ» دېدى رۇتېنشىتېن.
يەنىلا تۇخۇم ئىشلىتىشنى خالايدىغانلار ئۈچۈن ئېيتقاندا، پاستېرلانغان تۇخۇم ئىشلىتىش بۇلغىنىش خەۋپىنى ئازايتىشقا ياردەم بېرىشى مۇمكىن. ئەمما مۇتەخەسسىسلەر يەنىلا ئۇلارنى ئەستايىدىل بىر تەرەپ قىلىشنى ۋە خام ياكى تولۇق پىشۇرۇلمىغان تۇخۇمغا تايىنىدىغان رېتسېپلاردىن ئىمكانقەدەر ساقلىنىشنى تەۋسىيە قىلىدۇ.
يېمەكلىك بىخەتەرلىكى ئەندىشىلىرىدىن سىرت، بىر قىسىم تەركىبلەرنى تەڭشەش ئىچىملىكنىڭ ئومۇمىي شېكەر ۋە تويۇنغان ماي مىقدارىنى ئازايتىشقا ياردەم بېرىدۇ.
ئەنئەنىۋى رېتسېپلاردا ئادەتتە شېكەرلىك قويۇلدۇرۇلغان سۈت ۋە قوشۇمچە شېكەر ئىشلىتىلىدىغان بولۇپ، بۇ كالورىيە يۈكىنى تېزلا ئاشۇرۇۋېتىدۇ.
شېكەرسىز ياكى تۆۋەن شېكەرلىك سۈتتەك تۆۋەن شېكەرلىك ئورۇنباسارلارنى ئىشلىتىش قايماقلىق تۈزۈلۈشنى ساقلىغان ھالدا قوشۇمچە شېكەرنى ئازايتىشقا ياردەم بېرىشى مۇمكىن.
تۆۋەن مايلىق سۈت مەھسۇلاتلىرى ياكى ئۆسۈملۈك ئاساسلىق سۈتلەرنى ئىشلىتىشمۇ تويۇنغان ماي قوبۇل قىلىشنى ئازايتىشقا ياردەم بېرىدۇ. مەسىلەن، سۇلۇ سۈتى ياكى بادام سۈتى قويۇلدۇرۇلغان سۈتكە ئوخشاش كۆپ مىقداردا تويۇنغان ماي پەيدا قىلماي تۇرۇپ، شۇنىڭغا ئوخشاش تەم بېرەلەيدۇ.
ئىچىملىك مىقدارىنى تەڭشەش ياكى تۇخۇملۇق قەھۋەنى كۈندىلىك ئادەت ئەمەس، بەلكى ئاندا-ساندا ئىچىدىغان مەززىلىك ئىچىملىك سۈپىتىدە كۆرۈشمۇ ئۇزۇن مۇددەتلىك يۈرەك ساغلاملىقىنى قوغداشنى خالايدىغانلار ئۈچۈن پايدىلىقتۇر.
تۇخۇملۇق قەھۋە ئەنئەنىۋى قەھۋەنىڭ كۆرۈنۈشى جەلپ قىلارلىق ۋە مەززىلىك بىر تۈرى بولۇشى مۇمكىن، ئەمما ئۇنىڭمۇ ئۆزىگە خاس كەمچىلىكلىرى بار.
خام تۇخۇمدىن كېلىدىغان سالمونېللا باكتېرىيەسىنىڭ يوشۇرۇن خەۋپى شۇنداقلا نۇرغۇن رېتسېپلاردىكى قوشۇمچە شېكەر ۋە تويۇنغان مايلار سەۋەبىدىن، مۇتەخەسسىسلەر بۇنى ئاندا-ساندا ئىچىشنى ۋە تەييارلىغاندا بىخەتەرلىككە دىققەت قىلىشنى تەۋسىيە قىلىدۇ.
مەنبە: Healthline | Thu, 23 Apr 2026 18:04