تۇخۇملۇق قەھۋە تىكتوكتا ئومۇملىشىۋاتىدۇ، ئەمما ئېغىر سالامەتلىك خەۋپى پەيدا قىلىشى مۇمكىن.

ئەتىگەنلىك بىر پىيالە قەھۋەنىڭ تاتلىق ھەم قايماقلىق يېڭى بىر تۈرى ئىجتىمائىي تاراتقۇلاردا تېز سۈرەتتە ئومۇملىشىشقا باشلىدى.
بۇ تۇخۇم قەھۋەسى دەپ ئاتىلىدۇ. ئۇ ئادەتتە تۇخۇم سېرىقىنى شېكەر ۋە قويۇلدۇرۇلغان سۈت بىلەن قويۇق بىر خىل كۆپۈك ھاسىل بولغۇچە ئارىلاشتۇرۇپ، ئاندىن ئۇنى ئاچچىق قەھۋە ياكى ئېسپېروسونىڭ ئۈستىگە قەۋەت قىلىپ قۇيۇش ئارقىلىق تەييارلىنىدۇ.
بۇ ئىچىملىك نۆۋەتتە تىكتوك تاراتقۇسىدا ئالقىشقا ئېرىشىۋاتقان بولسىمۇ، ئەمما ئۇ پۈتۈنلەي يېڭى بىر نەرسە ئەمەس. تاتلىق تۈرۈم تىپىدىكى بۇ ئىچىملىكنىڭ ھەر خىل تۈرلىرى نەچچە ئون يىلدىن بېرى مەۋجۇت بولۇپ، بۇلار ۋىيېتنام تۇخۇم قەھۋەسى، شىۋېتسىيە تۇخۇم قەھۋەسى ۋە ئىتالىيەنىڭ تۇخۇم ئاساس قىلىنغان زاباگلىئون ئەل كاففېغا ئوخشاش ئىچىملىكلىرىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ.
بىراق بۇ ئىچىملىك ئومۇملىشىشقا ئەگىشىپ، بەزى مۇتەخەسسىسلەر ئۇنىڭ سالامەتلىككە ئېغىر خەتەرلەرنى ئېلىپ كېلىشى مۇمكىنلىكى ھەققىدە ئاگاھلاندۇرۇش بەرمەكتە.
تۇخۇم قەھۋەسىگە بولغان ئەڭ چوڭ ئەندىشىلەرنىڭ بىرى ئۇنىڭ تەييارلىنىش ئۇسۇلىدۇر. نۇرغۇن رېتسېپلاردا خام ياكى يېنىك قىزىتىلغان تۇخۇم سېرىقى تەلەپ قىلىنىدۇ، بۇ ئۆز نۆۋىتىدە سالمونېللا باكتېرىيەسىنى توشۇشى مۇمكىن.
«ئېنتېيرلىي نۇرىشد» جەمئىيىتىنىڭ ئالدىنى ئېلىش يۈرەك كېسەللىكلىرى ئوزۇقلۇقشۇناسى مىشېل رۇتېنستىيىن «خام ياكى پىشمىغان تۇخۇم سېرىقى ئىشلىتىلگەن تۇخۇم قەھۋەسىنى ئىستېمال قىلىش سەل قاراشقا بولمايدىغان سالمونېللا خەۋپىگە ئىگە» دەپ كۆرسەتتى.
گەرچە بەزى كىشىلەر قىزىق قەھۋەنى بۇ ئىچىملىكنى بىخەتەر قىلىشقا يېتەرلىك دەپ قارىسىمۇ، ئەمما مىشېل رۇتېنستىيىن ئەھۋالنىڭ ئادەتتە ئۇنداق ئەمەسلىكىنى ئاگاھلاندۇردى.
مىشېل رۇتېنستىيىن «قىزىق قەھۋە ئادەتتە تۇخۇمنى پىشۇرۇش ۋە سالمونېللا يۇقۇملىنىش خەۋپىنى ئازايتىشقا كېرەكلىك بولغان بىخەتەر تېمپېراتۇرىغا يېتەلمەيدۇ» دېدى.
سالمونېللا يۇقۇملىنىشى ئىچى سۈرۈش، قىزىش ۋە ئاشقازان سانجىقى قاتارلىق ئالامەتلەرنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ، بۇ ئالامەتلەر باكتېرىيە بىلەن ئۇچراشقاندىن كېيىن بىر نەچچە سائەتتىن بىر نەچچە كۈنگىچە بولغان ۋاقىت ئىچىدە باشلىنىشى مۇمكىن.
گەرچە نۇرغۇن ساغلام كىشىلەر داۋالانماستىن ئەسلىگە كېلەلىسىمۇ، ئەمما بۇ يۇقۇملىنىش ياشانغانلار، ھامىلىدارلار ۋە ئىممۇنىتېت سىستېمىسى ئاجىزلاشقان كىشىلەرنى ئۆز ئىچىگە ئالغان ئالاھىدە توپلار ئۈچۈن تېخىمۇ ئېغىر بولۇشى مۇمكىن.
گەرچە ھەر قانداق بىر تۇخۇمنىڭ يۇقۇملىنىش خەۋپى نىسبەتەن تۆۋەن بولسىمۇ، ئەمما يېمەكلىك بىخەتەرلىكى مۇتەخەسسىسلىرى ئادەتتە ئىمكانقەدەر خام ياكى پىشمىغان تۇخۇمدىن ساقلىنىشنى تەۋسىيە قىلىدۇ.
يېمەكلىك بىخەتەرلىكى ئەندىشىلىرىدىن باشقا، تۇخۇم قەھۋەسىنىڭ ئوزۇقلۇق جەھەتتىكى كەمچىلىكلىرىمۇ بولۇشى مۇمكىن.
بۇ ئىچىملىك ئادەتتە تاتلىق قويۇلدۇرۇلغان سۈت ۋە قوشۇلغان شېكەر بىلەن تەييارلىنىدۇ، بۇ ئۇنىڭ ئومۇمىي ئىسسىقلىق مىقدارى ۋە شېكەر مىقدارىنى كۆرۈنەرلىك ئاشۇرۇۋېتىدۇ.
تۇخۇم سېرىقى بىلەن بىرلەشكەندە، ئۇ يەنە زور مىقداردىكى تويۇنغان ياغنىڭ كىرىشىگە سەۋەب بولىدۇ.
مىشېل رۇتېنستىيىن «بۇ ئىچىملىكنىڭ كۈندىلىك تۇرمۇشىمىزغا قوشىدىغان تويۇنغان ياغ مىقدارىغا دىققەت قىلىشىمىز كېرەك» دېدى.
ئۇ يەنە «تۇخۇم سېرىقى ۋە قويۇلدۇرۇلغان سۈت تەركىبىدە بىر نەچچە گرام تويۇنغان ياغ بولىدۇ، سىزنىڭ يەنە نېمىلەرنى يېيىشىڭىزگە ئاساسەن، بۇ ئەھۋال apoB ۋە LDL خولېستېرىن سەۋىيەسىنى ئۆرلىتىۋېتىشى مۇمكىن» دەپ ئەسكەرتتى.
تۆۋەن زىچلىقتىكى لىپوپروتېيىن يەنى LDL خولېستېرىن سەۋىيەسىنىڭ يۇقىرى بولۇشى ۋاقىتنىڭ ئۆتۈشىگە ئەگىشىپ يۈرەك كېسىلى خەۋپىنىڭ ئېشىپ كېتىشى بىلەن مۇناسىۋەتلىك دەپ قارىلىدۇ.
گەرچە تۇخۇم قەھۋەسىنى ئاندا-ساندا ئىئۆزەك تۇرۇشنىڭ سالامەتلىككە چوڭ تەسىرى بولمىسىمۇ، ئەمما شېكەر ۋە تويۇنغان ياغ مىقدارى يۇقىرى ئىچىملىكلەرنى دائىم ئىچىش ئۇزۇن مۇددەتلىك ساغلاملىق ئۈچۈن ئەڭ ياخشى تاللاش ئەمەس.
تۇخۇم قەھۋەسىگە قىزىقىدىغانلار ئۈچۈن، يوشۇرۇن خەتەرنى ئازايتىش بىلەن بىرگە، ئوخشاش تەم ۋە قۇرۇلمىنى ھاسىل قىلىشنىڭ باشقا ئۇسۇللىرى بار.
مىشېل رۇتېنستىيىن «سالمونېللا خەۋپىنى تۆۋەنلىتىش ئۈچۈن، بىز خام تۇخۇم سېرىقىنى چىقىرىپ تاشلىشىمىز كېرەك» دېدى.
بىر خىل تاللاش بولسا تۇخۇم ئىشلەتمەي تۇرۇپ قايماقسىمان، كۆپۈكلۈك تۈزۈلۈش ھاسىل قىلىش ئۈچۈن، دۈملەپ پىشۇرۇلغان سۈت ياكى قەھۋەخانىلاردا ئىشلىتىلىدىغان سۇلۇ سۈتىگە ئوخشاش ئۆسۈملۈك ئاساسىدىكى تاللاشلارنى ئالماشتۇرۇپ ئىشلىتىشتۇر.
بۇ تاللاشلار خام ياكى تولۇق پىشۇرۇلمىغان تۇخۇم بىلەن مۇناسىۋەتلىك يېمەكلىك بىخەتەرلىكى ئەندىشىلىرىدىن ساقلانغان ھالدا، ئىچىملىكنىڭ ئۆزىگە خاس قويۇق تەمىگە تەقلىد قىلالايدۇ.
يەنە بىر خىل تاللاش بولسا ئاكۇئافابا (پۇرچاق كونسېرۋاسىنىڭ سۈيى) بولۇپ، ئۇنى كۆپتۈرۈپ مۇقىم كۆپۈك ھاسىل قىلىپ، قەھۋەنىڭ ئۈستىگە ئىشلىتىشكە بولىدۇ.
رۇتېنشتېين «ئاكۇئافابا ئىشلىتىش سالمونېللا باكتېرىيەسى خەۋپى بولمىغان ھالدا قەھۋەگە ھاۋادەك يېنىك بۇلۇت ئۈنۈمى بېرىدۇ» دەيدۇ.
يەنىلا تۇخۇم قوشۇشنى خالايدىغانلارغا نىسبەتەن، دېزىنفېكسىيە قىلىنغان تۇخۇملارنى ئىشلىتىش باكتېرىيە بىلەن بۇلغىنىش خەۋپىنى ئازايتىشقا ياردەم بېرىشى مۇمكىن. ئەمما، مۇتەخەسسىسلەر يەنىلا ئۇلارنى ئېھتىيات بىلەن بىر تەرەپ قىلىشنى ھەمدە ئىمكانقەدەر خام ياكى تولۇق پىشۇرۇلمىغان تۇخۇم ئىشلىتىلىدىغان رېتسىپلاردىن ساقلىنىشنى تەۋسىيە قىلىدۇ.
يېمەكلىك بىخەتەرلىكى ئەندىشىلىرىدىن سىرت، بەزى تەركىبلەرنى تەڭشەش ئىچىملىكنىڭ ئومۇمىي شېكەر ۋە تويۇنغان ياغ مىقدارىنى ئازايتىشقا ياردەم بېرىدۇ.
ئەنئەنىۋى رېتسىپلاردا ئادەتتە تاتلىق قويۇلدۇرۇلغان سۈت ۋە قوشۇمچە شېكەر ئىشلىتىلىدىغان بولۇپ، بۇلار ئىسسىقلىق مىقدارىنى تېزلا ئاشۇرۇۋېتىدۇ.
شېكەرسىز ياكى ئاز شېكەرلىك سۈت قاتارلىق تۆۋەن شېكەرلىك تاللاشلارنى ئالماشتۇرۇپ ئىشلىتىش، قايماقسىمان تۈزۈلۈشنى ساقلىغان ھالدا، قوشۇلغان شېكەر مىقدارىنى ئازايتىشقا ياردەم بېرىشى مۇمكىن.
تۆۋەن ياغلىق سۈت مەھسۇلاتلىرى ياكى ئۆسۈملۈك سۈتىنى ئىشلىتىش يەنە تويۇنغان ياغنىڭ قوبۇل قىلىنىشىنى ئازايتىشقا ياردەم بېرىدۇ. مەسىلەن، سۇلۇ سۈتى ياكى بادام سۈتى قويۇلدۇرۇلغان سۈتكە ئوخشاش كۆپ مىقداردا تويۇنغان ياغ پەيدا قىلماي تۇرۇپ، ئوخشاش قويۇق تەم بىلەن تەمىنلىيەلەيدۇ.
يېمەكلىك مىقدارىنى تەڭشەش ياكى تۇخۇملۇق قەھۋەنى كۈندىلىك ئادەت قىلماستىن، بەلكى بەزىدە ھۇزۇرلىنىدىغان تاللاش سۈپىتىدە كۆرۈشمۇ ئۇزۇن مۇددەتلىك يۈرەك ساغلاملىقىنى قوغداشنى خالايدىغانلار ئۈچۈن ئۈنۈم بېرىدۇ.
تۇخۇملۇق قەھۋە كۆرۈنۈش جەھەتتىن جەلپ قىلارلىق ۋە ئەنئەنىۋى قەھۋەنىڭ ھۇزۇرلىنارلىق بىر تۈرى بولسىمۇ، لېكىن ئۇنىڭ كەمچىلىكلىرىمۇ يوق ئەمەس.
خام تۇخۇمدىن كېلىپ چىقىدىغان سالمونېللا باكتېرىيەسى خەۋپى ۋە نۇرغۇن رېتسىپلاردىكى قوشۇمچە شېكەر ھەم تويۇنغان ياغنى كۆزدە تۇتقاندا، مۇتەخەسسىسلەر بۇنىڭدىن پەقەت بەزىدىلا ھۇزۇرلىنىشنى ۋە تەييارلىغاندا بىخەتەرلىككە دىققەت قىلىشنى تەۋسىيە قىلىدۇ.
مەنبە: Healthline | Thu, 23 Apr 2026 10:03