يېڭى يېمەك-ئىچمەك يېتەكچى كۆرسەتمىسى يۈرەك كېسىلى خەۋپىنى تۆۋەنلىتىشنىڭ 9 خىل ئاددىي ئۇسۇلىنى تەكىتلىدى

ئامېرىكا يۈرەك جەمئىيىتى (AHA) يۈرەك قان تومۇر ساغلاملىقىنى ئىلگىرى سۈرۈش ۋە يۈرەك كېسەللىكلىرى خەۋپىنى تۆۋەنلىتىش ئۈچۈن يېڭىلانغان يېمەك-ئىچمەك يېتەكچىسىنى ئېلان قىلدى.
«قان ئايلىنىش» (Circulation) ژۇرنىلىنىڭ 2026-يىلى 31-مارتتىكى سانىدا ئېلان قىلىنغان بۇ يېڭى ئىلمىي باياننامە ئىلگىرىكى تەۋسىيەلەر ئاساسىدا تۈزۈلگەن بولۇپ، يەككە يېمەكلىك ياكى ئوزۇقلۇق ماددىلارغا ئەمەس، بەلكى ئومۇمىي يېمەك-ئىچمەك ئەندىزىسىگە مەركەزلەشكەن.
بۇ يېتەكچى ساغلام يېمەك-ئىچمەك ئادىتىنى ھاياتنىڭ بالدۇرقى باسقۇچلىرىدىن باشلاپ يېتىلدۈرۈشكە ئىلھام بېرىدۇ ھەمدە ئۇنى پۈتۈن ھايات داۋامىدا ساقلاشنى قوللايدۇ.
يېڭىلانغان يېتەكچىدە يۈرەككە پايدىلىق يېمەك-ئىچمەكنىڭ جانلىق، مەدەنىيەت ئالاھىدىلىكلىرىگە ماس كېلىدىغان ۋە شەخسىي تاللاشلارغا ئاساسەن تەڭشىگىلى بولىدىغانلىقى تەكىتلەنگەن.
مەزكۇر يېتەكچى يەنە مەيلى ئۆيدە، رېستوراندا، مەكتەپتە ياكى خىزمەت ئورنىدا بولسۇن، نەدىن ئېلىنىشى ۋە ئىستېمال قىلىنىشىدىن قەتئىينەزەر بارلىق يېمەكلىك ۋە ئىچىملىكلەرگە ماس كېلىدۇ.
ئامېرىكا يۈرەك جەمئىيىتىنىڭ بىلدۈرۈشىچە، بۇنىڭدىكى مەقسەت يۈرەككە پايدىلىق تاللاشلارنى ھەممە يەردە ئەڭ ئاسان ۋە ئەڭ قولايلىق تاللاشقا ئايلاندۇرۇشتۇر.
ئامېرىكا يۈرەك جەمئىيىتى يۈرەك قان تومۇر ساغلاملىقىنى ئىلگىرى سۈرىدىغان يېمەك-ئىچمەك ئەندىزىسىنىڭ توققۇز مۇھىم ئالاھىدىلىكىنى كۆرسىتىپ ئۆتتى:
ساغلام بەدەن ئېغىرلىقىنى ساقلاش ئىنتايىن مۇھىم. بۇ سىزنىڭ جىسمانىي ھەرىكەت سەۋىيەڭىزگە ماس كېلىدىغان مۇۋاپىق مىقداردىكى ئىسسىقلىقنى قوبۇل قىلىشىڭىز كېرەكلىكىنى بىلدۈرىدۇ. چوڭ ياشتىكى بالىلار ۋە ئۆسمۈرلەر ھەر كۈنى 60 مىنۇت جىسمانىي ھەرىكەت بىلەن شۇغۇللىنىشى، چوڭلار بولسا ھەر ھەپتىدە ئاز دېگەندە 150 مىنۇت ئوتتۇراھال ياكى يۇقىرى سىجىللىقتىكى ھەرىكەت بىلەن بىرگە مۇسكۇل چىڭىتىش مەشىقلىرىنى قىلىشنى نىشانلىشى كېرەك.
كۆپ خىل پۈتۈن ياكى ئەڭ تۆۋەن دەرىجىدە پىششىقلاپ ئىشلەنگەن كۆكتات ۋە مېۋىلەر ئاساسىي ئورۇندا تۇرىدۇ. ئۇلار يۈرەك ساغلاملىقىنى قوللايدىغان زۆرۈر ئوزۇقلۇق ماددىلار ۋە تالالار بىلەن تەمىنلەيدۇ. ئەگەر قوشۇمچە شېكەر ياكى ناترىي قوشۇلمىغان بولسا، توڭلىتىلغان ياكى كونسېرۋالانغان تۈرلىرىنىمۇ ئىستېمال قىلىشقا بولىدۇ.
سۇلۇ، قوڭۇر گۈرۈچ، كىنۇئا ۋە پۈتۈن بۇغداي قاتارلىق دانلىق زىراەتلەر داننىڭ بارلىق قىسىملىرىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدىغان بولۇپ، تالا ۋە ئوزۇقلۇق ماددىلارغا باي. پۈتۈن دانلىق زىراەتلەرنى دائىم ئىستېمال قىلىش يۈرەك كېسىلى، پالەچ ۋە دىئابېت كېسىلىگە گىرىپتار بولۇش خەۋپىنى تۆۋەنلىتىش بىلەن مۇناسىۋەتلىك.
تالا ۋە ساغلام مايلارغا باي بولغان پۇرچاق تۈرلىرى ۋە ياڭاق قاتارلىق ئۆسۈملۈك ئاقسىللىرىغا يۈزلىنىش كېرەك. بېلىق ۋە دېڭىز مەھسۇلاتلىرىنى ئومېگا-3 ماي كىسلاتاسى ئۈچۈن دائىم ئىستېمال قىلىش تەۋسىيە قىلىنىدۇ. يۇقىرى مايلىق سۈت مەھسۇلاتلىرىنىڭ ئورنىغا تۆۋەن مايلىق ياكى مايسىز تۈرلىرىنى تاللاڭ؛ ئەگەر قىزىل گۆش ئىستېمال قىلىنسا، ئورۇق گۆشنى تاللاش، پىششىقلاپ ئىشلەنگەن گۆشلەردىن ساقلىنىش ۋە ھەر قېتىملىق مىقدارىنى چەكلەش كېرەك.
ھايۋانات مايلىرى (سېرىق ماي، كالا مېيى) ياكى تروپىك بەلباغ مايلىرىنىڭ (كاۋاۋىچىدان مېيى، پالما مېيى) ئورنىغا زەيتۇن مېيى، قىچا مېيى ۋە پۇرچاق مېيى قاتارلىق تروپىك بولمىغان ئۆسۈملۈك مايلىرىنى ئىشلىتىڭ. بۇ خىل ئۆزگەرتىش زىيانلىق LDL خولېستېرىننى تۆۋەنلىتىدۇ ۋە يۈرەك كېسىلى خەۋپىنى ئازايتىدۇ.
ئىنتايىن يۇقىرى دەرىجىدە پىششىقلاپ ئىشلەنگەن يېمەكلىكلەر — يەنى شېكەر، ناترىي ۋە كونسېرۋانتلار كۆپ مىقداردا قوشۇلغان يېمەكلىكلەر سېمىزلىك، دىئابېت ۋە يۈرەك كېسىلى بىلەن مۇناسىۋەتلىك. پۈتۈن ۋە ئەڭ تۆۋەن دەرىجىدە پىششىقلاپ ئىشلەنگەن يېمەكلىكلەرنى تاللاش ساغلاملىقنى تېخىمۇ ياخشى قوللايدۇ.
ئىچىملىك ۋە يېمەكلىكلەرگە قوشۇلغان شېكەر سېمىزلىك ۋە يۈرەك كېسىلى خەۋپىنى ئاشۇرۇۋېتىدۇ. پۈتۈن ھايات داۋامىدا ئۇنى قوبۇل قىلىشنى ئەڭ تۆۋەن چەككە چۈشۈرۈش ئىنتايىن مۇھىم. بۇ شېكەرلىك ئىچىملىكلەردىن ساقلىنىش ۋە يېمەكلىك تەييارلاش ياكى پىششىقلاپ ئىشلەش جەريانىدا قوشۇلغان تاتلىقلىق بېرىش ماددىلىرىغا دىققەت قىلىشنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ.
ئارتۇقچە ناترىي يۈرەك كېسىلىنىڭ ئاساسلىق خەتەرلىك ئامىلى بولغان قان بېسىمىنى ئۆرلىتىۋېتىدۇ. ناترىي مىقدارى تۆۋەن يېمەكلىكلەرنى تاللاڭ ھەمدە تاماق ئەتكەندە تۇزنى ئاز ئىشلىتىڭ ياكى تۇز سالماڭ. مېۋە-چېۋە ۋە كۆكتاتلارغا ئوخشاش كالىي مىقدارى يۇقىرى يېمەكلىكلەرنى كۆپەيتىشمۇ قان بېسىمىنى تەڭشەشكە ياردەم بېرىدۇ.
ئەگەر ھاراق ئىچمىسىڭىز، باشلىماڭ. ئەگەر ئىچىدىغان بولسىڭىز، مىقدارىنى چەكلەڭ. ئالكوگول تۆۋەن سەۋىيەدە بولسىمۇ قان بېسىمىنى ئۆرلىتىۋېتىدۇ ھەمدە بەزى راك كېسەللىكلىرىنىڭ خەۋپىنى ئاشۇرۇۋېتىدۇ. ھەددىدىن زىيادە ۋە كۆپ ئىچىش ئالاھىدە زىيانلىق بولۇپ، ئۇنىڭدىن ساقلىنىش كېرەك.
بۇ تەكلىپلەر يۈرەك ساغلاملىقىغا پايدىلىق يېمەك-ئىچمەك ئادەتلىرىنى بالدۇر يېتىلدۈرۈش ۋە ئۇنى پۈتۈن ھايات بويى داۋاملاشتۇرۇش ئارقىلىق، يۈرەك-قان تومۇر ساغلاملىقى ئۈچۈن پۇختا ئاساس سېلىشنى نىشان قىلىدۇ.
بۇ يېتەكچى پىرىنسىپلار يەنە دىئابېت، راكنىڭ ئالدىنى ئېلىش ۋە بۆرەك كېسەللىكلىرى قاتارلىق باشقا سوزۇلما خاراكتېرلىك كېسەللىكلەرگە بېرىلگەن يېمەك-ئىچمەك مەسلىھەتلىرى بىلەن ماس كېلىدىغان بولۇپ، يۈرەك ساغلاملىقىدىن سىرت كەڭ كۆلەمدە مەنپەئەت يەتكۈزىدۇ.
ئامى تەشكىلاتىنىڭ تىببىي مەسلىھەتچىسى دوكتور جودى مايېرس كىشىلەر سادىر قىلىدىغان ئەڭ چوڭ خاتالىقنىڭ ھەممە نەرسىنى بىرلا ۋاقىتتا ئۆزگەرتمەكچى بولۇش ئىكەنلىكىنى ئېيتتى. ئۇ: «سىجىللىق بىر كېچىدىلا ئۆزگىرىش ياساشتىن ئەمەس، بەلكى ئۆزگىرىشلەرنى تەدرىجىي توپلاشتىن كېلىدۇ»، دېدى.
شۇنداق بولسىمۇ، سىز باشلىيالايدىغان ھەمدە تەسىرى ئەڭ چوڭ بولغان ئەڭ ئاسان ئۆزگىرىش بولسا، پىششىقلانغان دانلىق زىرائەتلەرنى پۈتۈن دانلىق زىرائەتلەرگە ئالماشتۇرۇشتۇر (مەسىلەن، ئاق گۈرۈچ ۋە ئاق ناننىڭ ئورنىغا قوڭۇر گۈرۈچ ۋە پۈتۈن بۇغداي نېنى يېيىش) ھەمدە تاماقتىكى كۆكتات مىقدارىنى ئاشۇرۇشتۇر.
مايېرس: «پەقەت مۇشۇ ئىككىلا ئۆزگىرىش يېڭى تاماق ئېتىش ئۇسۇللىرىنى ئۆگىنىش ھاجەتسىزلا تالچىق قوبۇل قىلىشنى، قاندىكى قەنتنى كونترول قىلىشنى ۋە مىكرو ئوزۇقلۇق زىچلىقىنى ياخشىلايدۇ»، دېدى.
ئۇ يەنە، سىز كېيىن قاتتىق مايلارنىڭ ئورنىغا زەيتۇن مېيىغا ئوخشاش سۇيۇق ئۆسۈملۈك مايلىرىنى ئىشلىتىشكە باشلىسىڭىز ھەمدە ھەپتىلىك يېمەك-ئىچمىكىڭىزگە ئىككى قېتىم بېلىق تامىقى قوشسىڭىز بولىدىغانلىقىنى ئېيتتى.
مايېرس: «ئامېرىكا يۈرەك جەمئىيىتى زىيادە پىششىقلانغان يېمەكلىكلەرگە قارىغاندا، كەم دېگەندە پىششىقلانغان يېمەكلىكلەرنى ئالاھىدە تەكىتلەيدۇ، مەن بۇنى ئەمەلىي نۇقتىدىن چۈشەندۈرىمەن»، دېدى. «ئەگەر سىز تەركىبلەر تىزىملىكىگە قاراپ ئەسلىدىكى يېمەكلىك مەنبەسىنى پەرقلەندۈرەلمىسىڭىز، بۇ سىزنىڭ باشقا تاللاش تېپىشىڭىز كېرەكلىكىدىن بېشارەت بېرىدۇ».
مايېرس يەنە مەزكۇر تەشكىلاتنىڭ ئالكوگولغا ئائىت يېتەكچى پىرىنسىپىدا ئۆزگىرىش بولغانلىقىنى، يەنى ھاراق ئىچمەيدىغانلارنىڭ ساغلاملىققا پايدىلىق دەپ قارالغان قاراشلار سەۋەبىدىن ھاراق ئىچىشنى باشلىماسلىقى كېرەكلىكىنىڭ كۆرسىتىلگەنلىكىنى قەيت قىلدى.
ئۇ: «ھاراق ئىچىدىغان بىمارلارغا ئۆزگىرىش ياساشتىن بۇرۇن بىر ھەپتە بويى ئۆزى قوبۇل قىلغان ئالكوگول مىقدارىنى خاتىرىلەپ مېڭىشنى تەۋسىيە قىلىمەن»، دېدى. «نۇرغۇن كىشىلەر سانلىق مەلۇماتلارنى ئۆز كۆزى بىلەن كۆرمىگۈچە، ئۆزىنىڭ قانچىلىك ئىچىدىغانلىقىغا سەل قارايدۇ».
مايېرس سۆزىنى خۇلاسىلەپ، ئەڭ مۇھىم نۇقتىنىڭ بۇ تەكلىپلەرنى «بارىدىغان مەنزىل ئەمەس، بەلكى يۆنىلىش» دەپ قاراش ئىكەنلىكىنى قوشۇپ قويدى.
ئۇ: «يۈرەك-قان تومۇر ساغلاملىقىغا ئېرىشىش ئۈچۈن توققۇز نۇقتىنىڭ ھەممىسىدە مۇكەممەل بولۇشىڭىزنىڭ ھاجىتى يوق»، دېدى. «ھەتتا بۇلارنىڭ تۆت ياكى بەش تۈرىگە ئىزچىل ئەمەل قىلىشمۇ خەتەرنى زور دەرىجىدە تۆۋەنلىتىدۇ».
مەنبە: Healthline | Thu, 02 Apr 2026 18:36