يېڭى يېمەك-ئىچمەك يېتەكچىسى يۈرەك كېسىلى خەۋپىنى تۆۋەنلىتىشنىڭ توققۇز ئاددىي ئۇسۇلىنى كۆرسىتىپ بەردى

مەنبە: «خېلتلايىن» (Healthline)
ئامېرىكا يۈرەك جەمئىيىتى (AHA) يۈرەك قان تومۇر ساغلاملىقىنى ئىلگىرى سۈرۈش ۋە يۈرەك كېسىلى خەۋپىنى تۆۋەنلىتىش ئۈچۈن يېڭىلانغان يېمەك-ئىچمەك يېتەكچىسىنى ئېلان قىلدى.
2026-يىلى 3-ئاينىڭ 31-كۈنى «سىركۇلياتسىيە» (Circulation) ژۇرنىلىدا ئېلان قىلىنغان بۇ يېڭى ئىلمىي بايانات ئىلگىرىكى تەۋسىيەلەر ئاساسىدا تۈزۈلگەن بولۇپ، ئايرىم يېمەكلىك ياكى ئوزۇقلۇق ماددىلارغا ئەمەس، بەلكى ئومۇمىي يېمەك-ئىچمەك ئەندىزىسىگە فوكۇس نۇقتىسىنى قاراتقان.
مەزكۇر يېتەكچى ھاياتنىڭ دەسلەپكى مەزگىللىرىدىن باشلاپلا ساغلام يېمەك-ئىچمەك ئادىتىنى يېتىلدۈرۈشكە ئىلھام بېرىدۇ ھەمدە بۇ ئادەتنى ھاياتنىڭ بارلىق باسقۇچلىرىدا داۋاملاشتۇرۇشنى قوللايدۇ.
يېڭىلانغان يېتەكچىدە يۈرەككە پايدىلىق ساغلام يېمەك-ئىچمەكنىڭ جانلىق بولىدىغانلىقى، مەدەنىيەت ئالاھىدىلىكلىرىگە ئەھمىيەت بېرىدىغانلىقى ۋە شەخسىي مايىللىققا ئاساسەن ماسلاشتۇرۇشقا بولىدىغانلىقى تەكىتلەندى.
بۇ يېتەكچى يەنە مەيلى ئۆيدە، رېستورانلاردا، مەكتەپلەردە ياكى خىزمەت ئورۇنلىرىدا بولسۇن، نەدىن ئېرىشىش ۋە نەدە ئىستېمال قىلىنىشىدىن قەتئىينەزەر، بارلىق يېمەكلىك ۋە ئىچىملىكلەرگە ماس كېلىدۇ.
ئامېرىكا يۈرەك جەمئىيىتىنىڭ بىلدۈرۈشىچە، بۇنىڭدىكى مەقسەت ھەممە يەردە يۈرەككە پايدىلىق تاللاشلارنى ئەڭ ئاسان ۋە ئەڭ قولايلىق تاللاشقا ئايلاندۇرۇشتىن ئىبارەت.
ئامېرىكا يۈرەك جەمئىيىتى يۈرەك قان تومۇر ساغلاملىقىنى ئىلگىرى سۈرىدىغان يېمەك-ئىچمەك ئەندىزىسىنىڭ توققۇز مۇھىم ئالاھىدىلىكىنى كۆرسىتىپ ئۆتتى:
ساغلام بەدەن ئېغىرلىقىنى ساقلاش ئىنتايىن مۇھىم. بۇ جىسمانىي ھەرىكەت سەۋىيەسىگە ماس كېلىدىغان مىقداردا كاللورىيە قوبۇل قىلىشنى كۆرسىتىدۇ. يېشى چوڭراق بالىلار ۋە ئۆسمۈرلەر كۈنىگە 60 مىنۇت جىسمانىي ھەرىكەت بىلەن شۇغۇللىنىشى كېرەك؛ چوڭلار بولسا ھەپتىدە كەم دېگەندە 150 مىنۇت ئوتتۇراھالدىن يۇقىرى دەرىجىگىچە بولغان ھەرىكەت بىلەن شۇغۇللىنىشنى، شۇنداقلا مۇسكۇل چىڭىتىش مەشىقلىرىنى قىلىشنى نىشانلىشى لازىم.
كۆپ خىل تۈردىكى پۈتۈن ياكى كەم دېگەندە پىششىقلاپ ئىشلەنگەن كۆكتات ۋە مېۋىلەرنى ئىستېمال قىلىش ئاساسلىق تەلەپتۇر. ئۇلار يۈرەك ساغلاملىقىنى قوللايدىغان مۇھىم ئوزۇقلۇق ماددىلار ۋە تالالار بىلەن تەمىنلەيدۇ. ئەگەر تەركىبىدە قوشۇمچە شېكەر ياكى ناترىي بولمىسا، توڭلىتىلغان ياكى كونسېرۋا قىلىنغان تۈرلىرىنىمۇ ئىستېمال قىلىشقا بولىدۇ.
سۇلۇ، قوڭۇر گۈرۈچ، كۇينوئا ۋە پۈتۈن بۇغداي قاتارلىق يرىك دانلىق زىرائەتلەر داننىڭ بارلىق قىسىملىرىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدىغان بولغاچقا، تالا ۋە ئوزۇقلۇق ماددىلارغا باي بولىدۇ. يرىك دانلىق زىرائەتلەرنى دائىم ئىستېمال قىلىش يۈرەك كېسىلى، پالەچ ۋە دىئابېت كېسىلى خەۋپىنى تۆۋەنلىتىش بىلەن زىچ مۇناسىۋەتلىك.
پۇرچاق تۈردىكىلەر ۋە مېغىزلىق مېۋىلەرگە ئوخشاش تالا ۋە ساغلام مايلارغا باي بولغان ئۆسۈملۈك ئاساسىدىكى پىروتىنلارغا قاراپ يۈزلىنىش كېرەك. بېلىق ۋە دېڭىز مەھسۇلاتلىرى تەركىبىدىكى ئومېگا-3 ياغ كىسلاتاسى سەۋەبىدىن ئۇلارنىمۇ دائىم ئىستېمال قىلىش تەۋسىيە قىلىنىدۇ. مايسىز ياكى تۆۋەن مايلىق سۈت مەھسۇلاتلىرىنى يۇقىرى مايلىق تۈرلىرىدىن ئەلا بىلىڭ؛ ئەگەر قىزىل گۆش ئىستېمال قىلسىڭىز، ئورۇق گۆشنى تاللاڭ، پىششىقلاپ ئىشلەنگەن گۆشلەردىن ساقلىنىڭ ۋە ئىستېمال مىقدارىنى چەكلەڭ.
ھايۋانات مايلىرى (سېرىق ماي، كالا مېيى) ياكى تروپىك ئۆسۈملۈك مايلىرى (كاكاس مېيى، پالما مېيى) نىڭ ئورنىغا زەيتۇن مېيى، كانولا مېيى ۋە پۇرچاق مېيى قاتارلىق تروپىك بولمىغان ئۆسۈملۈك مايلىرىنى ئىشلىتىڭ. بۇنداق ئۆزگەرتىش زىيانلىق LDL خولېستېرىننى تۆۋەنلىتىدۇ ۋە يۈرەك كېسىلى خەۋپىنى ئازايتىدۇ.
يۇقىرى دەرىجىدە پىششىقلاپ ئىشلەنگەن يېمەكلىكلەر — يەنى شېكەر، ناترىي ۋە ساقلاش ماددىلىرى كۆپ قوشۇلغان يېمەكلىكلەر — سېمىزلىك، دىئابېت ۋە يۈرەك كېسىلى بىلەن مۇناسىۋەتلىك. پۈتۈن ياكى كەم دېگەندە پىششىقلاپ ئىشلەنگەن يېمەكلىكلەرنى تاللاش ساغلاملىقنى تېخىمۇ ياخشى قوللايدۇ.
ئىچىملىك ۋە يېمەكلىكلەرگە قوشۇلغان شېكەر سېمىزلىك ۋە يۈرەك كېسىلى خەۋپىنى ئاشۇرۇۋېتىدۇ. پۈتۈن ھايات داۋامىدا بۇلارنى قوبۇل قىلىشنى ئەڭ تۆۋەن چەككە چۈشۈرۈش ئىنتايىن مۇھىمدۇر. بۇ تەركىبىدە شېكەر بولغان ئىچىملىكلەردىن ساقلىنىش ھەمدە يېمەكلىك تەييارلاش ياكى پىششىقلاپ ئىشلەش جەريانىدا قوشۇلغان تاتلىق تەم بەرگۈچىلەرگە دىققەت قىلىشنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ.
ئاشۇرتۇپ ئىستېمال قىلىنغان ناترىي يۈرەك كېسىلىنىڭ ئاساسلىق خەتەرلىك ئامىلى بولغان قان بېسىمىنى ئۆرلەتكۈدەيدۇ. ناترىي مىقدارى تۆۋەن يېمەكلىكلەرنى تاللاڭ ھەمدە تاماق ئەتكەندە تۇزنى ئاز ئىشلىتىڭ ياكى تۇز سالماڭ. مېۋە ۋە كۆكتاتقا ئوخشاش كالىي مىقدارى يۇقىرى يېمەكلىكلەرنى كۆپەيتىپ ئىستېمال قىلىشمۇ قان بېسىمىنى تەڭشەشتە ياردەم بېرىدۇ.
ئەگەر سىز ھاراق ئىچمەيدىغان بولسىڭىز، ئىچىشنى باشلىماڭ. ئەگەر ئىچىدىغان بولسىڭىز، ئىستېمال مىقدارىڭىزنى چەكلەڭ. ئىسپىرتلىق ئىچىملىكلەر تۆۋەن مىقداردا بولغان تەقدىردىمۇ قان بېسىمىنى ئۆرلىتىۋېتىدۇ ھەمدە بەزى راك تۈرلىرىنىڭ خەۋپىنى ئاشۇرىدۇ. ھاراققا بېرىلىش ۋە زىيادە كۆپ ئىچىش ئالاھىدە زىيانلىق بولۇپ، بۇنىڭدىن ساقلىنىش كېرەك.
بۇ تەۋسىيەلەر يۈرەككە پايدىلىق يېمەك-ئىچمەك ئادىتىنى بالدۇر يېتىلدۈرۈش ۋە يۈرەك-قان تومۇر ساغلاملىقى ئۈچۈن مۇستەھكەم ئاساس سېلىش مەقسىتىدە، بۇ ئادەتلەرنى پۈتۈن ئۆمۈر داۋاملاشتۇرۇشقا مەركەزلەشكەن.
بۇ يېتەكچى پىرىنسىپلار دىئابېت، راكنىڭ ئالدىنى ئېلىش ۋە بۆرەك كېسەللىكلىرىگە ئوخشاش باشقا سوزۇلما خاراكتېرلىك كېسەللىكلەر ئۈچۈن بېرىلگەن يېمەك-ئىچمەك مەسلىھەتلىرى بىلەنمۇ ماس كېلىدىغان بولۇپ، يۈرەك ساغلاملىقىنىڭ سىرتىدا تېخىمۇ كەڭ مەنپەئەت بىلەن تەمىنلەيدۇ.
ئامى (Amie) شىركىتىنىڭ تىببىي مەسلىھەتچىسى جودى مايېرس دوكتور كىشىلەر سادىر قىلىدىغان ئەڭ چوڭ خاتالىقنىڭ ھەممە نەرسىنى بىرلا ۋاقىتتا ئۆزگەرتىشكە ئۇرۇنۇش ئىكەنلىكىنى تىلغا ئېلىپ: «سىجىللىق بىر كېچىدىلا پۈتۈنلەي ئۆزگىرىشتىن ئەمەس، بەلكى ئۆزگىرىشلەرنى تەدرىجىي جۇغلاش ئارقىلىق كېلىدۇ» دېدى.
شۇنداقتىمۇ، سىز باشلىيالايدىغان ھەم تەسىرى ئەڭ چوڭ بولغان ئەڭ ئاسان ئۆزگىرىش بولسا، پىششىقلاپ ئىشلەنگەن دانلىق زىرائەتلەرنى يىرىك دانلىق زىرائەتلەرگە ئالماشتۇرۇشتۇر (مەسىلەن، ئاق گۈرۈچ ۋە ئاق ناننىڭ ئورنىغا قوڭۇر گۈرۈچ ۋە پۈتۈن بۇغداي نېنى يېيىش). بۇنىڭغا يەنە بىر قەدەم قوشۇپ، كۆكتات ئىستېمالىنى كۆپەيتىش كېرەك.
مايېرس دوكتور سۆزىنى داۋاملاشتۇرۇپ: «پەقەت مۇشۇ ئىككىلا ئۆزگىرىش سىزدىن يېڭى تاماق رېتسىپلىرىنى ئۆگىنىشنى تەلەپ قىلماستىن، تالا قوبۇل قىلىشنى، قان شېكىرىنى كونترول قىلىشنى ۋە مىكرو ئوزۇقلۇق زىچلىقىنى ياخشىلايدۇ» دېدى.
ئۇنىڭ ئېيتىشىچە، كېيىنكى قەدەمدە قاتتىق مايلارنىڭ ئورنىغا زەيتۇن يېغىغا ئوخشاش سۇيۇق ئۆسۈملۈك майلىرىنى ئىشلىتىشنى باشلىسىڭىز ھەمدە ھەپتىلىك يېمەك-ئىچمىكىڭىزگە ئىككى قېتىم بېلىق تامىقى قوشسىڭىز بولىدۇ.
ئۇ يەنە: «ئامېرىكا يۈرەك جەمئىيىتى (AHA) ئالاھىدە پىششىقلاپ ئىشلەنگەن يېمەكلىكلەردىن كۆرە، كەم دېگەندە پىششىقلاپ ئىشلەنگەن يېمەكلىكلەرنى تەۋسىيە قىلىدۇ، مەن بۇنى ئەمەلىي نۇقتىدىن چۈشەندۈرۈپ ئۆتىمەن. ئەگەر سىز يېمەكلىك تەركىبى تىزىملىكىگە قاراپ، ئۇنىڭ ئەسلى مەنبەسىنىڭ نېمە ئىكەنلىكىنى بىلەلمىسىڭىز، بۇ سىزگە باشقا بىر تاللاشنى تېپىش كېرەكلىكى ھەققىدە بېرىلگەن سىگنالدۇر» دېدى.
مايېرس دوكتور يەنە مەزكۇر جەمئىيەتنىڭ ئىسپىرتلىق ئىچىملىكلەر ھەققىدىكى يېتەكچىسىنىڭ ئۆزگەرگەنلىكىنى، يەنى ھاراق ئىچمەيدىغانلارنىڭ ساغلاملىققا پايدىلىق دەپ قارالغان قاراشلار سەۋەبىدىن ھاراق ئىچىشنى باشلىماسلىقى كېرەكلىكىنى تەكىتلىدى.
ئۇ سۆزىدە: «ھاراق ئىچىدىغان بىمارلارغا نىسبەتەن، مەن ئۆزگىرىش قىلىشتىن بۇرۇن بىر ھەپتە بويىچە قانچىلىك ئىچكەنلىكىنى خاتىرىلەپ مېڭىشنى تەۋسىيە قىلىمەن. كۆپىنچە كىشىلەر سانلىق مەلۇماتلارنى كۆرمىگۈچە ئۆزىنىڭ ئىستېمال مىقدارىنى تۆۋەن مۆلچەرلەيدۇ» دېدى.
مايېرس دوكتور سۆزىنىڭ ئاخىرىدا، ئەڭ مۇھىم نۇقتىنىڭ بۇ تەۋسىيەلەرنى «بىر مەنزىل ئەمەس، بەلكى بىر يۆنىلىش» دەپ قاراش ئىكەنلىكىنى قوشۇمچە قىلدى.
ئۇ يەنە: «يۈرەك-قان تومۇر جەھەتتىن مەنپەئەتكە ئېرىشىش ئۈچۈن توققۇز خىل ئاچقۇچلۇق تەۋسىيەنىڭ ھەممىسىدە مۇكەممەل بولۇشىڭىزنىڭ ھاجىتى يوق. ھەتتا ئۇلارنىڭ تۆت ياكى بەش تۈرىگە ئىزچىل ئەمەل قىلسىڭىزمۇ، خەتەرنى ئەھمىيەتلىك دەرىجىدە تۆۋەنلەتكىلى بولىدۇ» دېدى.
مەنبە: Healthline | Thu, 02 Apr 2026 18:36